NAM QUAN. BIÊN GIỚI MỚI CŨ VÀ MỚI

Nhờ bản đồ có dung lượng lớn zoom to ra xem rõ các chi tiết địa hình giúp 1 lần nữa xem xét sự mất còn

Bản đồ số 7: đường biên giới cũ và mới ở trên nền bản đồ AMS

Đường biên giới mới ở phía Đông

Đường biên giới mới ở phía Tây

Trái núi đá sừng sững ở phía Tây tạo bức tường đá cao trên 500m

Google map chụp nghiêng

1-LỜI GỚI THIỆU. Năm 1999 Hiệp Định Biên Gới Vệt-Trung ra đời.  Khoảng sau năm 2000 nổi lên dư luận chuyện Vệt Nam mất đất ở biên giới. Nhiều bài vết về sự mất mát ở thác Bản Giốc và ở ải Nam Quan. Đúng sai không biết đâu mà lường vì tài liệu chứng minh không những nghèo nàn về lượng và cả về phẩm. Các bức ảnh cũ chụp hình Ải Nam Quan, các bản đồ cũ thời Pháp Thuộc được đưa ra. Các biên bản cắm mốc thời Pháp-Thanh như Biên Bản Số 4(Procès verbal N⁰4 ngày 7-4-1896), biên bản ký 15-12-1890 và 21-4-1891  liệt kê tên các cột móc đoạn thứ nhất từ Móng Cái tới biên giới Quảng Đông-Quảng Tây và đoạn thứ 2 từ Bình Nhi, nhật ký “Sur les frontières du Tonkin” của P. Neis được viện dẫn và nhiều văn bản khác cũng được trích ra nhưng tất cả không làm rõ ràng gì. Hấp dẫn nhất và cũng không có giá trị thuyết phục gì nhiều về các bức ảnh về Km0 chụp ở nhiều vị trí cho thấy nó bị di dời về Nam.

Không biết bên nào, VN hay TQ, đưa ra chuyện Km0. Truyền miệng nói là Phạm Văn Đồng(PVĐ) trồng 1 cây si để đánh dấu cột móc số 18 ở trước cổng Nam Quan. Những bức ảnh chụp Km0 được đưa ra. Lúc đầu thấy đề “Km0-HỮU NGHỊ QUAN”. Ảnh chụp năm 2000 cho thấy cột móc Km0 đề chữ HỮU NGHỊ, mất chữ QUAN. Rồi các hình chụp năm 2005 cho thấy cây cổ thụ ở phía sau cột Km0 bị  chặt bỏ. Tếp theo người ta thấy cột Km0 đứng trơ vơ trước 2 miệng hầm đen ngỏm đen ngòm nhìn vào 1 quảng trường có bia đề Nam Cương Quốc Môn và nhà hải quan của TQ bề thế. Rồi cột móc mới 11¹⁶/11¹⁷ được dựng lên thay Km0. Bây giờ nghiệm lại mới hay ra là chiến dịch định hướng dư luận để năm 1999 hiệp định biên giới được ký thì TQ tiến hành xây dựng đường cao tốc 322, đục 1 cái hầm đôi xuyên qua quả đồi phía Đông Ải Nam Quan, chiếm luôn ½ đồi ĐôngNam

để lập 1 quảng trường ở giữa 2 đồi Đông và đồi ĐôngNam. Dư luận nói về sự mất còn lắng xuống và người ta thầm bảo nhau cứ chờ nhà nước công bố bản đồ và văn bản về hiệp định biên gới mới biết thực hư.  Cuối cùng bản đồ có các móc giới mới cũng được đưa ra nhưng dung lượng quá nhỏ. Hình các cột móc cắm chi chít làm không nom rõ chi tiết địa hình. Nếu zoom lớn lên thì hình ảnh mờ không giúp hiểu biết thêm gì ráo. Người ta cũng mù tịt như trước đây nhìn vào bản đồ Charpès 1894 hay bản đồ 249C…hay nhìn vào các bức ảnh cổ chụp Ải Nam Quan. Rồi Nghị Định Thư 2009 mô tả các cột móc cũng được lan truyền.

Gần đây bộ bản đồ  Army Map Services(AMS) xuất bản năm 1964 của Quân Đội Mỹ được lan truyền. AMS vẽ trên căn bản bản đồ Services Geographque de L’Indochine(SGI) của Sở Địa Dư Đông Dương xuất bản thập niên 1950 với tỉ lệ 1/25000. AMS có tỉ lệ 1/50000 và ảnh đện tử có dung lượng lớn nên có thể zoom mà xem rõ các chi tiết địa hình. Trên đường biên giới trong bản đồ AMS còn ghi số các cột móc thời Pháp Thanh ví dụ cột 16, 17, 18, cột 19... Đây là dịp để xem xét lại chuyện cắm móc ở biên giới, chuyện mất còn đất đai . Dư luận lại xôn xao với các bài viết về biên giới mới-cũ.

2-CHUYỆN BIÊN GỚI MỚI-CŨ.

2.1-Cách chồng đường biên giới mới với các cọc móc mới lên bản đồ AMS.  Nghĩ rằng bản đồ AMS, gọi tắt là AMS, là bản đồ thể hiện được biên gới thời Pháp-Thanh. AMS có tỉ lệ nhỏ và dung lượng lớn nên có thể zoom lớn để xem chi tiết địa hình có đúng như mô tả trong các văn bản hay không. Đường biên giới mới mà “rập khuôn”(chồng lên) được trên nền AMS thì ta có dịp so sánh có mất còn đất ở biên gới hay là không. Nhưng tọa độ của các cột móc mới theo Nghị Định Thư 2009 lại được xác định theo hệ WGS-84 khác với AMS vẽ theo hệ trắc địa Indian 1960 với tọa độ tính từ móc chuẩn ở Ấn Độ dẫn sang VN. Tác giả Dương Danh Huy, Phạm Quang Tuấn và Phan Văn Song trên trang boxitvn blogspost.com nói giải quyết chuyện này đơn giản vì có phần mềm dùng những công thức chính xác cho việc chuyển đổi tọa độ. Các tác giả nói họ kiểm tra kết quả so với kết quả của Cục Tình Báo Địa Không Gian Quốc Gia của Mỹ dùng phương pháp này thì sai số chỉ vài mét thôi.

Họ dùng phần mềm chuyển tọa độ cột móc như Nghị Định Thư năm 2009 mô tả sang tọa độ hệ trắc địa Indian 1960. Rồi dùng phần mềm chiếu các tọa độ cột móc lên AMS với phép chiếu Universal Transverse Mercator(UTM) dùng múi 48(tức cùng phép chiếu với AMS) và dùng cùng tỉ lệ AMS. Cuối cùng chồng bản đồ bộ cột móc mới lên bản đồ AMS bằng những phép chiếu tuyến tính. Tác giả nói thêm là nên dùng thông tin về địa hình để rà soát lại. Sai số sẽ giảm thiểu.

2.2-Áp dụng kỷ thuật trên vào trường họp đường biên giới ở Ải Nam Quan. Trong bài viết đăng trên Dân Luận hai tác giả Phạm Quang Tuấn và Phan Văn Song thực hiện công trình đưa đường biên giới mới lên nền bản đồ AMS ở Đồng Đăng rồi so sánh biên giới mới/cũ.

Trước hết chuyển tọa độ của các cột móc ở quanh Ải Nam Quan như Nghị Định Thư(NĐT) 2009 mô tả thuộc hệ WGS-84 sang tọa độ thuộc hệ trắc địa Indian 1960 cùng tỉ lệ với bản đồ AMS.

Rồi đặt 1 lớp(layer) bộ tọa độ cột móc(thể hiện bằng các hình vông màu xanh) lên nền bản đồ AMS ở ĐồngĐăng. Zoom lớn bản đồ AMS. Xem xét địa hình mà AMS thể hiện có đúng với địa hình mà NĐT mô tả hay là không. Trước khi đối chiếu địa hình trên AMS thể hiện với địa hình mô tả trong NĐT, hãy nắm ý nghĩa các thuật ngữ sau đây: (AMS vẽ theo phép chiếu UTM. Đường Kinh/vĩ cũng dùng làm đường kẽ ô “vuông” cho bản đồ. Mỗi ô là 1Km². Khoảng cách các vòng cao độ chính là 100m(in đậm). Khoảng cách các vòng cao độ phụ là 20m. Căn cứ vào đó để xác định các cự ly và cao độ các chi tiết địa hình như sông suối, núi đồi. Đường phân thủy là đường đỉnh chia nước chảy đôi đường về bên này và về bên kia vào 2 dòng nước chạy theo ở 2 bên nó. Đường dòng nước chảy theo gọi là đường đáy. Đường đỉnh được nhận diện ở chỗ có thể hiện dòng nước. Chỗ không có dòng nước thì gọi là đường sống núi và đường khe núi. Sống núi và khe núi được thể hiện bằng tập hợp các vòng cao độ hình chữ V. Sống núi được nhận diện trên bảng đồ nhờ các vòng cao độ hình chữ V mà đỉnh nhọn chúc xuống hướng tới vòng cao độ có trị số nhỏ hơn. Ngược lại ngay bên cạnh đó là khe núi được thể hiện bỡi các vòng cao độ hình chữ V mà đỉnh nhọn ngước lên hướng tới vòng cao độ có trị số lớn hơn. Đường băng qua các vòng cao độ có trị số khác nhau biểu thị dốc núi. Các vòng cao độ càng khít nhau thể hiện độ dốc càng cao. Khoảng giữa cùng 1 vòng cao độ là khoảng bằng phẳng vì cùng cao độ.  Trái núi hay dãy núi được thể hiện bỡi các vòng cao độ đồng tâm. Càng vào trung tâm trị số càng lớn. Giữa 2 vòng cao độ trị số khác nhau có thể có 1 vòng tròn nhỏ thể hiện 1 điểm cao độ hay 1 cái đồi nhỏ. Yên ngựa là chỗ trũng giữa 2 trái núi tiếp xúc nhau(2 chân sống núi gặp nhau) hay chỗ lồi lên ở nơi 2 khe núi gặp nhau). Yên ngựa biểu thị 1 cái đèo thường dùng làm cữa khẩu. Kết quả:

Giữ đúng tọa độ như trong Nghị Định Thư(NĐT) chiếu lên nền bản đồ AMS. Ta có bản đồ số 1: Đường Biên Gới Mới(ĐBGM) dời về phía Nam 200m ở trên QL1. Kiểm tra các cột 11⁰¹, 11⁰²,11¹⁰, 11¹³, 11²⁰, 11²⁴, 11²⁶, 11²⁹ thấy không qua đỉnh núi như NĐT mô tả. Và ĐBGM không qua cao điểm 364m ở giữa cột 11¹⁸ và 11¹⁹ như Nghị Định Thư mô tả. Vậy bản đồ này không chính xác. Bây giờ di chuyển bộ cột móc trên nền bản đồ AMS để cột Km0(giữa cột 11¹⁶ và 11¹⁷) nằm trên đường biên giới của AMS ta có bản đồ số 2.

Bản đồ 2: Trên bản đồ này không có cột móc nào ở trên đỉnh núi như NĐT mô tả. Và giữa cột 11²⁵ và 11²⁶ không có suối nào chảy qua như NĐT mô tả. Kết luận bản đồ này không chính xác. Và kết luận ĐBGM không ở trên đường biên cũ(AMS thể hiện bỡi đường màu đen có đánh dấu cột móc số 16, 17, 18 và 19). Xê dịch bộ cột móc trên nền AMS 100m về phía Nam trên QL1 theo như đồn đại TQ ũi cột 18 để dời đi 100m.Ta có bản đồ 3.

Bản đồ 3: trên bản đồ 3 chỉ có cột 11²⁰ và 11²⁴ mới ở trên đỉnh núi như NĐT mô tả. Bản đồ này bị loại đi, không chấp nhận được. Di chuyển từng chục mét một cho đến khi tối đa các cột móc ở vị trí mà ở đó, trên nền AMS, có địa hình giống như NĐT mô tả. Ta có bản đồ số 4.

Bản đồ số 4: Trên bản đồ này các cột 10⁹⁵, 11⁰¹, 11⁰², 11¹⁰, 11¹³, 11²⁴ đều ở trên đỉnh núi như NĐT mô tả. ĐBGM cũng qua đỉnh 364m ở gữa cột 11¹⁸ và 11¹⁹ như NĐT mô tả. AMS không thể hiện 1 đỉnh ở cột 11²⁰ như NĐT mô tả nhưng bản đồ 29 trong công báo 642-649 có thể hiện 1 đỉnh núi ở đây. Cột 11²⁵ và 11²⁶ nằm ở 2 bên suối như NĐT mô tả. Chỉ có 2 cột 11²⁶ và 11²⁹ không ở trên đỉnh núi. Hai tác giả nói có lẽ ở xa(xa ải Nam Quan) nên đo đạc không chính xác hay có nhưng AMS không thể hiện như trường họp ở cột 11²⁰. Hai tác giả này kết luận bản đồ số 4 thể hiện chính xác các cột móc mới ở trên nền bản đồ AMS. Địa hình mô tả trong NĐT giống địa hình AMS thể hiện. Hai tác giả lại lấy đường biên gới mới(ĐBGM) từ bản đồ của NĐT được chuyển đổi sang hệ tọa độ theo hệ trắc địa Indian 1960 như AMS rồi chồng lên bộ tọa độ các cọc mốc mới trong bản đồ số 4 thì thấy ĐBGM chồng khít lên các cột móc mới và ta có bản đồ số 7 thể hiện ĐBGM trên nền bản đồ AMS. Sau đây là đoạn mô tả ĐBGM của NĐT. Ta thấy nó trùng họp với địa hình trên AMS.

Từ cột 10⁹⁵ ở trên đỉnh núi(536,71m), ĐBGM theo đường thẳng hướng Nam đến cọc 11⁹⁶ đặt tại thung lũng(Trên AMS thấy nó ở chân 1 trái núi ghi cao độ là 583m và có đánh dấu điểm trắc địa hình hình tam gác. Có con đường mòn băng qua dãy núi).

Đoạn cột 11⁰¹: ĐBG từ cột 11⁰¹ đặt trên đỉnh núi(483,41m) theo đường thẳng hướng Nam đến cọc 11⁰²(a) đặt trên đỉnh núi(483,23m)(trên AMS thấy thể hiện vòng cao độ 400m ở về phía Đông núi).  Rồi ĐBG theo đường thẳng hướng TâyNam đến cột 11^02/1(b) đặt trên dốc núi, ĐBG đi tiếp hướng Nam-ĐôngNam tới cột 11^02/2(c) đặt trên sống núi, ĐBG đi tiếp theo đường thẳng hướng Nam, cắt đường mòn rồi đến điểm có độ cao 470m, sau đó theo đường sống núi hướng chung TâyNam đến cột 11⁰³(d) đặt trên yên ngựa(AMS thể hiện rõ địa hình ở đây giống như NĐT mô tả trên đây. Đoạn a-b là dốc núi hướng TâyNam-ĐôngBắc.  Đoạn b-c đúng là sống núi ở phía Tây 1 khe núi. Khe này chạy từ đường mòn ở Lung Huai lên trái núi cao trên 400m ở TâyBắc.  Đường mòn đó chạy từ cổng làng lũng Yao(Nghiêu) đến cột móc 16. Đoạn c-d cũng là sống núi mé ĐôngNam trái núi có hình tam giác ở phía Bắc cột 16 trên bản đồ AMS. Đúng cột 11⁰³ nằm trên yên ngựa là nơi trái núi hình tam giác nói trên tiếp nối với trái núi ở phía Nam có hình bầu rượu đầu hướng lên phía Bắc. Đây là trái núi cuối cùng của dãy núi từ cổng làng Lũng Nghiêu chạy tới đây. Yên ngựa là 1 cái ải nhỏ có đường mòn từ Khù Da đến Lũng Huai trên bản đồ AMS. Ở đây có cột 16).

Đoạn sau cột 11⁰³: Từ cột 11⁰³ ĐBG theo sống núi, đi về hướng Nam đến cột 11^03/1 ở trên sống núi(371,35m). Theo sống núi hướng Đông-ĐôngBắc tới điểm cao độ 382m ở trên đỉnh núi. Đi theo hướng Đông  đến cột 11^03/2 ở dốc núi(347,15m), cạnh đường cái . Theo đường sống núi hướng ĐôngBắc đến điểm cao độ 361m. Theo đường thẳng hướng ĐôngNam đến mốc 11⁰⁴ ở phía Tây đường cái (311,3m). Theo đường thẳng hướng Đông cắt đường cái đến cột 11⁰⁵ ở phía Đông đường cái(312,24m).  Theo đường thẳng hướng Đông đến mốc 11⁰⁶ trên sống núi(359,5m)(Theo mô tả thì các cọc từ 1103/1 đến 1125 ở sườn phía Đông núi hình “củ khoai”và đường cái ở phía Tây đường mòn trong AMS. AMS không thể hiện đỉnh núi 382m)

Đoạn cột 11⁰⁷: Từ cột 11⁰⁶ đặt trên sống núi(359,5m) ĐBGM theo đường sống núi hướng chung là hướng Nam đến cột 11⁰⁷ đặt trên sống núi(349m) cạnh đường mòn. ĐBG tiếp theo đường thẳng hướng Đông-ĐôngBắc đến cột 11⁰⁸ đặt trên sống núi(418,39m). ĐBG lại theo đường sống núi hướng chung ĐôngNam đến cột 11⁰⁹ đặt trên yên ngựa(369,28m)(Đây là đường biên bao quanh đầm lầy trồng lúa sâu hơn 300m ở phía Tây dãy núi đá chạy đến ĐồngĐăng thì chấm dứt. Bờ đầm thể hiện bỡi vòng cao độ có ghi trị số 300m. Hướng đi của ĐBG thể hiện đúng như địa hình thể hiện trên bản đồ AMS. Phía Nam đầm có trái núi hình bầu dục hướng ĐôngNam-TâyBắc thể hiện bỡi 2 vòng cao độ đồng tâm. Vòng trong in đậm là vòng 400m. Trái núi ở cột 11¹⁰ thể hiện bỡi 6 vòng cao độ. Vòng trong cùng in đậm là vòng 400m. Giữa 2 trái núi này là yên ngựa)

Đoạn cột ¹¹10: ĐBG theo đường sống núi hướng chung Đông-ĐôngNam đến cột 11¹⁰ đặt trên đỉnh núi(412,29m) rồi theo đường thẳng hướng ĐôngBắc đến điểm có độ cao 436m, tiếp theo đường sống núi hướng chung Bắc-ĐôngBắc đến cột 11¹¹ đặt trên yên ngựa(407,72m). ĐBG đi tiếp theo sống núi hướng chung là hướng Bắc đến điểm có cao độ 430m rồi theo đường thẳng hướng ĐôngNam đến cột 11¹² đặt trên yên ngựa(404,38m) cạnh đường mòn.  ĐBG tiếp tục đi theo đường thẳng hướng ĐôngNam đến điểm có độ cao 430m rồi theo đường sống núi hướng chung Bắc-ĐôngBắc đến cột 11^13. Địa hình NĐT mô tả giống địa hình trên AMS thể hiện(ĐôngBắc đầm lầy có 1 trái núi nhỏ thể hiện bỡi 3 vòng cao độ đồng tâm. Vòng ngoài cùng in đậm là vòng cao độ 400m. Phía Nam trái núi có điểm cao độ 436m thể hiện bỡi 1 vòng nhỏ in đậm nét. Phía ĐôngBắc của núi nhỏ có 1 chỗ trũng hình tam giác. Phía Nam chỗ trũng là cao điểm 430m thể hiện bỡi 1 vòng hình bầu dục in đậm nét và 1 vòng tròn nhỏ ở trong. Phía ĐôngBắc chỗ trũng là cao điểm 430 thể hiện bỡi ½ vòng tròn đậm nét(vòng cao độ 400m) và 1 vòng tròn nhỏ ở bên trong. Yên ngựa thứ nhất là chỗ khe núi ở giữa trái núi nhỏ với cao điểm hình bầu dục tiếp cận với chỗ trũng hình tam gác. Yên ngựa thứ 2 ở khe núi thứ 3 gặp chỗ trũng).

Đoạn cột 11¹³: Cột 11¹³ đặt trên đỉnh núi(462,77m). Từ đây ĐBG theo đường thẳng hướng ĐôngBắc đến cột 11¹⁴ đặt trên dốc núi(390,14m), kế tiếp theo đường thẳng hướng Đông đến cột 11^14/1 ở trên dốc núi(360,47m). Lại theo đường thẳng hướng Bắc đến cột 11^14/2 đặt trên dốc núi(347,79m); đi tiếp theo đường thẳng hướng Bắc đến cột 11^14/3 đặt trên dốc núi(376,79m). ĐBG đi tiếp theo đường thẳng hướng Tây-TâyBắc đến cột 11^14/4 đặt trên dốc núi(397,11m),  lại theo đường thẳng hướng Bắc đến cột 11¹⁵ đặt trên sống núi(421,69m).ĐBG đi tếp theo đường sống núi hướng chung Đông-ĐôngNam qua điểm cao độ 359m, đến điểm cao độ 334m rồi theo đường thẳng hướng Đông đến cột 11¹⁶ có gắn quốc huy đặt trên sườn núi phiá Tây đường cái từ cữa khẩu Hữu Nghị đi Hữu Nghị Quan(Trái núi ở cột 11¹³ ở trên VCĐ 340m dang ra như hình móc câu hướng về Nam, chỗ gần cột 17. Một vòng tròn nhỏ thể hiện cao độ 460m. Phía Nam dốc núi mà cột 11¹⁴ và 11^14/1 tọa lạc là khe núi và sống núi chạy lên trái núi nói trên. Các cột 11^14/2 , 11^14/3 và 11^14/4 phụ đều ở dưới vòng cao độ 400m. Cột 11^14/2 ở thấp nhất. Đến cột 11¹⁵ , ĐBG mới lấy lại độ cao 400m,  ở chỗ VCĐ 420 dang dài về phía Tây thể hiện 1 chỗ bằng phẳng và ở trên đỉnh sống núi thứ 2 ở phía Nam Ải Nam Quan. ĐBG theo sống núi này đi về Đông. Một vòng cao độ hình tròn ở gữa vòng cao độ 340 và 360m. Có phải điểm cao 359m? đểm cao độ 334m không thấy thể hiện trên AMS).

Đoạn cột 11¹⁷: Cột 11¹⁷ có gắn quốc huy đặt trên sườn núi phía Đông đường cái từ cữa Hữu Nghị đi Hữu Nghị Quan.Từ cột 11¹⁷ ĐBG theo đường thẳng hướng Đông-ĐôngBắc đến cột 11¹⁸ đặt trên sườn núi(320,63m), lại theo đường sống núi hướng chung là hướng Nam qua điểm cao độ 364m đến cột 11¹⁹ đặt trên sống núi(350,96m). ĐBG đi tiếp theo đường sống núi hướng chung là hướng Đông đến cột 11²⁰ đặt trên đỉnh núi(320,91m), tiếp tục đi theo đường thẳng hướng Đông đến  cột 11²¹ có gắn quốc huy đặt trên dốc núi(294,96m). ĐBG đi tếp theo đường thẳng hướng Đông cắt qua 1 con suối và đường sắt đến cột 11²² có gắn quốc huy đặt ở phía Đông đường sắt(294,33m). (Cột 11¹⁸ và 11¹⁹ ở 2 bên đỉnh núi có đánh dấu trị số 371m trên AMS. Tại cột 11²⁰ bản đồ AMS không thể hiện 1 đỉnh núi. Cột 11²¹ ở gữa vòng cao độ 280m và vòng cao độ 300m. Cột 11²² nếu cũng ở gữa 2 vòng cao độ đó thì phải  ở phía ĐôngNam trong bản đồ AMS, chỗ vòng cao độ 300m ở phía Đông dãn ra xa đường 280m về phía ĐôngBắc).

Đoạn cột 11²³: Từ 11²², ĐBG theo đường thẳng hướng Đông đến cao điểm 315m(a) rồi theo đường sống núi hướng chung Bắc-ĐôngBắc đến cột 11²³ đặt trên sống núi(354,12m), rồi theo đường sống núi hướng chung Đông-ĐôngBắc qua cao điểm 368m(b) đến cột 11²⁴ đặt trên đỉnh núi Co Mìn(403,68m). ĐBG tếp tục đi theo đường thẳng hướng ĐôngBắc, cắt qua 1 đường mòn đến cột 11²⁵ đặt trên dốc núi(368,86m); tiếp tục ĐBG theo đường thẳng hướng ĐôngBắc, cắt 1 con suối đến cột 11²⁶ đặt trên đỉnh núi(360,80m) (Cao điểm a ở trên vòng cao 300m và cao điểm b ở trên vòng cao độ 360m không thấy thể hiện trên AMS. Đỉnh núi Co Mìn hình cái răng mà chân hướng xuống phía Nam. Vòng tròn cao độ in đậm 400m thể hiện đỉnh núi. ĐôngNam núi Co Min là 2 trái núi lớn có đỉnh cao hơn 400m ở 2 bên suối giới hạn thấp nhất 2 bỡi vòng cao độ 340m. Chỗ cột 11²⁵ giới  hạn thấp nhất bỡi  2 vòng cao độ 360m. Đường mòn chạy trên đỉnh núi phía Tây.  Cột 11²⁵ ở trên dốc của núi phía Tây này. Cột 11²⁶ ở trên núi phía Đông. Không thấy AMS thể hiện đỉnh núi  này(360,80m), tức ở trên bờ suối).

Đoạn cột 11²⁶: Từ cột 11²⁶, ĐBG đi theo đường thẳng hướng ĐôngBắc cắt qua khe đến cột 11²⁷ đặt trên sống núi(430,25), tếp tục đi theo đường sống núi hướng chung Bắc-ĐôngBắc đến mốc 11²⁸ đặt trên đỉnh núi(610,97m), đi tiếp theo đường sống núi hướng chung Bắc-ĐôngBắc đến cột 11²⁹ đặt trên đỉnh núi(612,69m), đi tếp theo đường thẳng hướng Bắc-ĐôngBắc đến cột 11³⁰ đặt trên sống núi(550,78m) (ĐBG cắt qua khe theo sống núi phía Đông. Cột 11²⁸ trùng với cọc 20 cũ. Phía trên là nhánh ĐôngBắc, phía dưới là nhánh TâyNam. Cả 2 nhánh ĐBG cũ đều ở trên đường đỉnh của dãy núi. Phía Đông của chúng là 2 khe núi. Khe núi phía Nam bây giờ thuộc TQ).

Có sự trùng họp chi tiết địa hình mô tả trong NĐT với chi tiết địa hình thấy trên AMS tại từng cột móc mới “in” trên nền bản đồ AMS. Nhiều trường họp nghiệm đúng như vậy. Rõ ràng đường biên gới mới coi như được kẽ đúng lên trên nền AMS. Để củng cố độ xác tín của bản đồ 7 hai tác gả nói trên đưa ra bản đồ nhỏ với tỉ lệ 1/10 000 ở góc phải của bản đồ 29 trong công báo số 642-649. Bản đồ mô tả chi tiết các cột từ 11⁰³ đến 11⁰⁸ và bản đồ mô tả các cột từ 11¹⁶ đến 11²¹ trùng khớp với đường biên trong bản đồ 7(xem hình  số 7, 7a và 7b) 

2.2-Đường biên giới mà AMS thể hiện có thể tin là đường biên giới cũ thời Pháp-Thanh hay không?  AMS có nhều thiếu sót như sai số do dẫn mốc từ Ân Độ qua 1 số nước rồi mới tới VN. Nhưng sai sót chỉ là sai số hệ thống. AMS lấy dữ liệu của SGI nên có thể tin được đường biên trên AMS là đường biên thời Pháp-Thanh dù AMS có thể có thiếu sót như trị số cao độ chưa được kiểm lại. Ví dụ trị số cao độ ^x729 in chữ số màu đỏ(được kiểm lại rồi thì in màu đen); cọc số 18 theo biên bản cắm móc Pháp-Thanh thì được mô tả ở trên đường cái quan nhưng AMS lại vẽ ở vòng cao độ 400m trên đường biên gới. Sai trái này do khi AMS vẽ lại từ SGI tự ý sửa. Vẽ ở cao độ 400m là để đối  xứng với cọc 19 ở trên đồi phía Đông cao 360m mà thôi. Sai về cao độ nhưng vĩ độ thì vẫn giữ đúng văn bản vì chạy thẳng từ đường cái quan lên. Trên bản đồ AMS còn ghi “approximate alignment”, tức trị số chưa chính xác và v.v…Nhưng tổng quát thì ta tin AMS đã thể hiện đúng đường biên giới thời Pháp-Thanh.

Hai tác giả trên đưa ra tấm ảnh chụp một chỗ trũng nằm trước Ải Nam Quan cho thấy cổng nhỏ Ải Nam Quan thấy ở xa xa và ở về phía VN. Đem so địa hình trong ảnh này với địa hình AMS thể thiện thì thấy giống nhau, địa hình trên thực địa và địa hình trên bản đồ giống nhau! Đó là chỗ trũng giới hạn trong vòng cao độ 300m. Vòng cao độ 300m này từ “lũng” có suối và đường sắt ở phía đồi Đông và đồi ĐôngNam của ải chạy thọt vào khoảng giữa 2 đồi đó. Chỗ trũng đó nay là quảng trường với bia đề Nam Cương Quốc Môn. Có phải nơi đây(chỗ trũng thấy trong bức ảnh) có 1 con suối chảy quanh chân đồi rồi đổ nước ra suối cặp kè với đường sắt ở phía Đông mà P. Neis đề cập trong “Sur les frontiers du Tonkin”? P. Neis nói phải  đoàn nhà Thanh muốn ĐBG ít nhất vài thước đất trống ở trước ải(ils veulent au moins quelques mètres de terrain inculte situe’en avant). Cuối cùng ĐBG được thỏa thuận sẽ chạy theo con suối chảy qua chân đồi Ải Nam Quan, ở khoảng 150m trước cổng đó(la frontière suivra le ruisseau qui passe au pied des collines de la Porte de Chine, à cent cinquante mètres environ en avant de cette porte). Và có phải nơi đây có suối Phi Phanh, nơi cha con Phi khanh-Nguyễn Trãi chia tay khi Phi Khanh bị quân Minh bắt giải về Tầu? Chỗ trũng đó nằm giữa đồi Đông và đồi ĐôngNam của ải được AMS thể hiện bỡi vòng cao độ 300m nói ở trên(trong bài viết dễn tả quá trình đàm phán đi đến hiệp ước Pháp-Thanh nói khi nhân viên “hậu nhiệm” tới chỗ Ải Nam Quan thấy nơi đây không có con suối như nhật ký của người tiền nhiệm Neis mô tả. Người ta sợ Neis lầm Nam Quan với 1 cữa ải khác. Nhưng quanh đây cũng không có cái ải nào có con suối. Gỉa thiết đưa ra vì là mùa cạn nên không thấy suối. Sử Việt thì nói có suối Phi Khanh. Về địa hình ta khẳng định nơi đây có suối vì là nơi tận cùng của 2 vòng cao độ 320m và 300m. Phải có đường nước chảy ra suối ở đường sắt).

Bằng chứng thứ 2 là địa hình mà biên bản số 4(Proces Verbal N⁰4 ngày 4-7-1886) lưu trử tại Văn Khố Đông Dương ở Aix-en-Provence mô tả địa hình ở các cọc số 18, 17, 16 đi qua nghiệm đúng địa hình mà AMS thể hiện. Biên bản viết: “bắt đầu từ điểm ở 100m phía trước cổng Nam Quan, trên đường Nam Quan đến Đồng Đăng, đường biên giới leo lên về phía Tây cho tới đỉnh núi đá trên đó có cái đồn tọa lạc(sur lequel est situe’ le fort) được đánh dấu điểm A trên giấy(croquis) đính kèm, từ đồn đó nó theo cao độ bức tường đá(le haut de la muraille rocheuse) trông xuống con đường Đồng Đăng cho đến điểm được đánh dấu B trên giấy. Điểm B này ở nơi mà con đường mòn, tách ra từ con đường Đồng Đăng đến Nam Quan, dẫn đến làng Lung Ngieu, cắt bức tường đá. Kế tiếp nó đi theo  chính con đường mòn này cho tới cổng làng Lung Ngieu. Bắt đầu từ cổng đó nó trở lại lấy độ cao của núi đá(reprend le haut des rochers) bao quanh thung lũng làng Lũng Ngiêu để đi đến điểm đánh dấu C. Từ điểm C nó hướng về Tây cho đến cổng Kida.). Biên bản ký ngày 15-12-1890 và ngày 21-4-1891 mô tả các cọc mốc giới đoạn thứ 3 từ Nam Quan đến Bình Nhi, một lần nữa nói lên địa hình của các cột móc tương ứng gống địa hình mà AMS thể hiện. “Cọc thứ nhất(cọc18) ở trên đường NamQuan-ĐồngĐăng về phía Nam cữa ải 100m(1er borne: sur le chemin de Nam Quan à Dong Dang à 100m au S de la porte); cột thứ 2(cọc 17) ở 1 đèo nhỏ cắt sống lưng dãy núi đá và ở trên đường mòn đi từ đường ĐồngĐăng đến làng LungNgao(2è borne: au petit col coupant la crête rocheuse sur le sentier allant de la route de Dong Dang à Nam Quan au village de Lung Ngao. Lộng Diêu弄搖.). Cọc thứ 3(cọc 16) ở 250m phía Tây làng Lung Ngao trên đường mòn đi đến Khua-Da(3è borne: à 250 m à l’O du village de Lung-Ngao sur le sentier allant à Khua-Da(AMS ghi là Khù Da)); cột thứ 4(cột 15) ở cữa khẩu Bo-Sa(4è borne: à la porte de Bo-Sa Ải. Bố Sa). Tóm lại địa hình mà các văn bản mô tả thì như thế này: Từ cọc 18, đường biên gới(ĐBG) leo lên bức tường đá(muraille rocheuse) thẳng tới 1 cái đồn ở trên đỉnh. Từ đồn, theo đỉnh của bức tường đá, ĐBG đi đến nơi con đường tách ra khỏi đường ĐôngĐăng-NamQuan cắt bức tường đá thành 1 cái đèo nhỏ(cọc 17). Rồi ĐBG đi theo con đường này vào làng Lũng Nghiêu cho tới cổng làng. Từ cổng làng ĐBG lại lấy độ cao núi đá(rochers) bao quanh thung lũng làng Lũng nghiêu để đi đến cọc 16 cách cổng làng 250m về phía Tây. Địa hình giống như AMS thể hiện

(AMS thể hiện địa hình y như  thế nên kết luận đường biên giới mà AMS thể hiện là đường biên giới thời Phap-Thanh. Đúng phía Tây Nam Quan là bức tường đá(muraille rocheuse). Dãy núi đá ở phía Tây ải chạy từ Bắc xuống Nam trong 5 ô vuông(5km) từ đường kẽ ô vuông 33 đến 29.  Hai km(từ đường kẽ 32 tới 30) các đường vòng cao độ ở sườn phía Đông của dãy núi nằm khít nhau thể hiện độ dốc cao. Sườn cao 240m(Từ vòng cao độ 3²⁰m, 3²⁰…4⁰⁰ , 4²⁰…5⁰⁰, 5²⁰ , 5⁴⁰, 5⁶⁰m) và dốc. Vậy đúng là bức tường chứ còn gì? Một bức tường đá(muraille rocheuse). Trên đỉnh(điểm A) vòng cao độ 560m dang rộng ra thành 1 khoảng bằng phẳng(cùng cao độ). Một cái đồn (situe’ le fort)có thể dựng lên ở đây. Tiếp theo đi về phía Nam, các VCĐ có trị số giảm dần(5⁴⁰, 5²⁰, 5⁰⁰, 4⁸⁰, 4⁶⁰, 4⁴⁰m). AMS thể hiện 1 sống núi(la crête rocheuse)(các vòng cao độ hình chữ V mũi chúc xuống).

Tới điểm B vòng cao độ 4⁴⁰m dang ra về phía Đông tạo hình như cái móc câu và dang ra về phía Tây tạo hình như cổ cò. Giữa có vòng cao độ hình bầu dục nhỏ thể hiện đỉnh núi cao 462m(vị trí cọc 11¹³ ngày nay). Tiếp theo là VCĐ 4²⁰m bao quanh vòng 4⁴⁰m. Vòng 4²⁰m này cũng dang ra tạo 1 độ dốc thoai thoải. Cuối cùng là VCĐ 4⁰⁰m(nét đậm) bao quanh hình thành chân trái núi phía Nam. Cũng ở tại điểm B, về phía Đông, bức tường đá(muraille rocheuse) có 1 sống núi chạy từ đường cái quan(VCĐ 3⁰⁰m)  lên đỉnh(VCĐ 4⁴⁰m). Bên cạnh, về phía Bắc, là khe núi chạy từ VCĐ 3⁰⁰m lên tới VCĐ 4⁴⁰m. Phía Tây cũng có 1 khe núi từ VCĐ 4⁰⁰, 4²⁰, 4⁴⁰m. Hai khe núi Đông Tây giáp lại hình thành 1 yên ngựa tạo ra đèo nhỏ(petit col) cắt bức tường đá(cột 17). Từ trái núi(460m) ở phía Nam nói trên, dãy núi đá chia 2 nhánh. Nhánh chạy xuống Nam, thấp dần, tới Đồng Đăng(mảng màu trắng) thì chấm dứt. Nhánh chạy về Tây bao thung lũng làng lũng nghiêu rồi chạy tới điểm C.

Tại điểm C bản đồ AMS thể hiện 1 đèo(cột 16). Ở phía Nam các VCĐ 3⁰⁰, 3²⁰, 3⁴⁰ hình thành trái núi hình bầu rượu hướng lên Bắc, Phía Bắc các vòng cao độ  3⁴⁰, 3⁶⁰, 3⁸⁰ hình thành trái núi hình tam gác. Đỉnh tam giác phía Bắc có 2 vòng tròn cao độ đồng tâm thể hiện cao điểm 470m(vòng ngoài in đậm là VCĐ 400m). Giữa 2 núi là nơi gặp nhau 2 khe núi. Khe phía Nam do các VCĐ 3²⁰, 3⁴⁰ và khe phía Bắc do VCĐ 3⁴⁰ ở phía Bắc. Giữa 2 VCĐ 3⁴⁰  hình thành một yên ngựa, đèo Ki Da Ai(Ki Da Ai, ghi chú trên bản đồ trong nhật ký của Neis). Phía Bắc yên ngựa, trong “lũng” Lung Huai cũng có 2 khe núi. Khe phía Đông núi hình tam giác thể hiện bỡi các VCĐ 3⁴⁰, 3⁶⁰, 3⁸⁰ lên VCĐ 400m thuộc núi mà các cọc 11⁰¹ và 11⁰² tọa lạc. Sống núi phía Tây khe này có cọc 11^02/2.  Phía ĐôngBắc hình thành khe núi do các VCĐ 3⁴⁰, 3⁶⁰, 3⁸⁰, lên VCĐ 400m thuộc dãy núi ở cổng làng Lung Nghiêu. AMS cũng thể hiện con đường mòn(le sentier allant à Khua-Da) từ cổng làng Lũng Yao(Nghiêu) theo khe núi đi xuống rồi băng qua đèo đi về Khù Da(AMS). Biên bản Pháp-Thanh viết: “lại lấy độ cao của núi đá(reprend le haut des rochers) bao quanh(contournent le cirque)thung lũng làng Lũng Ngiêu để đi đến điểm đánh dấu C.” Cụm từ “lại lấy độ cao” làm ta lầm là đường biên giới lên núi. Trên AMS cho ta thấy ĐBG theo sống núi ở phía Đông khe núi nói trên để xuống dốc rồi băng qua 2 trái núi tới điểm C. Thung lũng làng Lũng Nghiêu thể hiện bỡi các mảng nhỏ màu trắng. Vậy có phải bản đồ AMS phản ảnh đúng địa hình mà các biên bản của hiệp định cắm móc Pháp-Thanh mô tả?

Có 1 điều là cự ly 250m từ cổng làng Lũng Nghiêu đến cột 16 là không đúng vì cự li đó thấy trên AMS chiếm 1 cạnh ô vuông tức dài 1km. Trở lại bản đồ Charpès năm 1894 thì thấy cách 250m là đúng. Bản đồ Charpès thể hiện các núi ở phía Tây bằng hình nổi và đậm màu che lấp các vòng cao độ. Nhưng ở phía Đông thể hiện địa hình rõ ràng. Nhất là có vẽ 1 con đường mòn chạy theo suối ở phía Đông vòng qua chỗ trũng giữa đồi Đông và đồi ĐôngNam của ải rồi băng qua đường cái quan để đi vào làng Lũng Nghiêu như mô tả ở trên. Đồi ĐôngNam và dãy đồi ĐôngNam cũng thể hiện rõ ràng. Một chi tiết cũng nên ghi ra. Nhánh suối chạy dọc dãy đồi phía Đông của Ải Nam Quan lại vẽ nối vào nhánh suối phía Tây dãy núi TâyNam-ĐôngBắc trên đó có cọc 20. Do đó mất khoảng suối cặp với đường sắt ở phía Đông đồi ĐôngNam).

Bản đồ SGI  có thể vẽ khác hơn bản đồ Charpès 1894 cho nên AMS vẽ theo có hơi khác 1 chút. Năm thực hiện bản đồ  Charpès 1894 gần với năm ký hiệp định về biên giới Pháp-Thanh nên đường biên giới trên bản đồ Charpès phản ảnh đúng hơn.  

 

3-CHUYỆN MẤT CÒN. Trước khi đề cập tới chuyện mất còn nên bàn chuyện cột móc 19 bị di dời.

3.1-Bàn về cột móc 19 cũ bi di dời. Biên bản cắm  mốc 15-12-1890 đoạn thứ 2 ChiMa-NamQuan viết: “Cọc thứ 24(theo thứ tự cắm móc đoạn BìnhNhi-NamQuan là cọc 19) ở trên đỉnh núi đối dện đồn Kouei Tao Khôn Long Ải”(24e borne: sur le sommet placé face du fort chinois de Kouei-Tao Khôn Long Ải 坤隆 ).  Các tác giả bàn về sự mất còn Ải Nam Quan trước đây cho cột 19 ở trên cái đồi có xây công sự. Nay nói cột 11¹⁸ cắm đúng chỗ cột 19 cũ. Nhưng cột 11¹⁸ hiện nay ở chân của 1 cái đồi mà đỉnh không có công sự nào. Họ kết luận cọc 19 cũ đã bị dời xuống phía Nam, được cắm ở chân  của 1 cái đồi nay cột 11¹⁸ tọa lạc mà đỉnh không có xây công sự.

Tác gả Mai Thái Lĩnh nói đường biên giới cũ từ cọc 18 chạy thẳng xuống phía Đông gặp cọc 19. Tác giả Trương Anh Tuấn(TAT) thì nói nó hơi chếch xuống ĐôngNam. Trong bài MẤT ẢI NAM QUAN Phần 3, tôi có ý như TAT. Hồi đó tôi chưa tiếp cận bộ bản đồ AMS. Tôi không rõ địa hình nơi đây nên cho cái đồn mà đồi cắm cọc 19 đối diện, là đồn Kouei-Tao Khôn Long Ải, cái ải nhỏ(petit col) ở đểm B(cọc 17) nói ở trên. Tôi tin ải nhỏ đó là ải Khôn Long. Đồn ở điểm A nằm phía Tây cọc 18 là 1 cái đồn khác.

Nhưng địa hình thấy được trên AMS cho ta kết luận là ở điểm B không thể dựng được 1 cái đồn mặc dầu ở đây có 1 cái ải, cữa ngõ để đường mòn tách ra từ đường ĐồngĐăng-NamQuan đi vào Lũng Nghiêu ở cao độ 400m. Tại điểm A mới có khoảng bằng phẳng rộng và cao để dựng đồn, do vòng cao độ 560m dang rộng ra. Ra khỏi khoảng rộng đó các vòng cao độ lại nằm khít với nhau, tiếp tục có trị số nhỏ dần thể hiện sống núi. ĐBG bắt đầu xuống dốc(xem đoạn 2.2 mô tả rất chi tiết).

Chính từ “ải” trong cụm từ “Kouei Tao Khôn Long Ải” làm tôi lầm đồn đó ở điểm B. Và chính ý kiến của Trương Anh Tuấn nói đường biên giới cọc 18 đến cọc 19 lệch về ĐôngNam làm tôi lầm đồi cắm mốc 19 đối diện với cọc 17! Mà như vậy thì lệch đi tới 1km(1 ô vuông)! Không thể chấp nhận được. Rốt cục kết luận cọc 19 ở trên đồi phía Đông Ải Nam Quan cao 360m đối diện với điểm A, thì họp lý.

Các tác giả ngày nay không đồng tình với viên chức nhà nước và viên chức có liên quan đến hiệp định cắm mốc năm 1999 nói cọc 11¹⁸ cắm đúng chỗ cọc 19 cũ. Họ lập luận là cọc 11¹⁸ không ở trên đỉnh núi như hiệp định Pháp-Thanh nói(sur le sommet).  Ngày nay cọc 11¹⁸ và 11¹⁹ ở 2 bên điểm cao 364m. Và đồi cắm cọc 11¹⁸ không có xây công sự.

Về công sự xây trên đỉnh núi. Không biết căn cứ vào đâu mà các tác giả phản bác nói trên cho rằng cọc 19 ở trên đồi mà đỉnh có xây công sự. Bằng chứng họ đưa ra là các bức ảnh chụp các đồi có hình ảnh công sự ở trên đỉnh mà họ cho là đồi có cọc 19 cũ. Do đó trong bài MẤT ẢI NAM QUAN Phần 3, tôi lầm lẫn cho công sự của Pháp đang xây(blockhaus francais en contruction) là công sự ở trên đồi ĐôngNam(371m). Trên bản đồ Charpès 1894 ghi không rõ hàng chữ:  “blockhaus francais en contruction”. Nay nhờ bản đồ AMS có dung lượng lớn giúp tôi zoom lớn lên xem địa hình mới phân biệt có 2 nơi có xây công sự. Một công sự(blockhaus francais en contruction) xây trên đồi phía Đông Ải Nam Quan(360m) như bản đồ Charpès 1894 thể hiện. Một công sự khác ở cao điểm 320m phía ĐôngNam của đồi ĐôngNam(371m). AMS ghi chú “fort”. Cao điểm này rất dễ lầm lẫn đây là cái đồi có công sự. Đồn này ở dưới thấp ngang bằng cao độ cọc 11¹⁸ và cao độ Ải Nam Quan(320m). Đỉnh đồi ĐôngNam có đánh dấu điểm trắc địa hình tam gác và trị số cao độ 371m

Tập hợp tất các thông tin trên đây đủ kết luận cột 19 cũ ở trên đồi phía Đông Ải Nam Quan và ở độ cao 360m. Đồi này là đồi có đỉnh kép. Ngoài thông tin nói trên, logic trong sự cắm móc không cho phép cắm cọc 19 ở vị trí 11¹⁸.

3.2- Logic trong việc chọn nơi làm ải và phân định đường biên giới cũ.

Ải Nam  Quan từng tồn tại tới mấy trăm năm ắt phải ở nơi đắc địa, hợp với tự nhiên. Nguyễn Du tới đây tức cảnh sinh tình hạ bút vịnh 1 bài thơ “Trấn Nam Quan” để đời. “Lý Trần cựu sự yểu nam tầm/Tam bách niên lai trực đáo câm( kim)/Lưỡng quốc bình phân cô lũy diện/Nhất quan hùng trấn vạn sơn tâm/Địa thiên mỗi vị truyền văn ngộ/Thiên cận tài tri giáng trạch thâm/Đế khuyết hồi đầu bích vân biểu/Quân thiều nhĩ bạn hữu dư âm.”Nguyễn Du đi sứ năm 1813, đời Gia Long. Bài này đăng trong Bắc Hành Tạp Lục. Địa hình đúng là 2 nước chia nhau bình đẳng một mặt ải cô liêu. Một ải quan hùng trấn giữa núi rừng hùng vĩ bao la. Trong nhật ký“Sur les frontières du Tonkin” P. Neis mô tả Cữa  Khẩu TQ ở đáy 1 hẻm núi(gorge) Không sâu lắm, những quả đồi dốc đứng “phủ đầu” qua nó(ải) chỉ chừng 50 đến 60m cao(La Porte de Chine est située au fond d'une gorge peu profonde, les collines escarpées qui la surplombent n'ont guère que cinquante à soixante mètres de hauteur). Cụm từ “hẻm núi không sâu lắm” “cao chừng 50-60m” làm mất vẻ hùng vĩ mà Nguyễn Du(ND) cảm nhận. Nhưng đến cụm từ “quả đồi dốc đứng “phủ đầu”qua nó” mà P. Neis mô tả Cữa  Khẩu TQ, ta thấy Ải Nam Quan lấy lại nét hùng vĩ của nó như dưới mắt của ND mấy trăm năm trước. 50 đến 60m  là nói đến dãy đồi ở phía Đông và ĐôngNam ải tính từ vòng cao độ 300m làm nền. Còn bức tường đá ở phía Tây thì thật chớn chở cao 240m tính từ vòng cao độ 320m làm nền. Cao hơn cao ốc 60 tầng! Không cần tính bằng con số, chỉ nhìn các bức ảnh cổ mà Tây nó chụp Ải Nam Quan ta cũng đủ cảm nhận nét hùng vĩ của ải. Zoom lớn AMS ta cũng nhận ra nét độc đáo của ải. Địa hình hùng vĩ đúng như địa hình mà AMS thể hiện(xem lại đoạn 2.2). Logic mà xét thì ải phải đặt nơi đây, nơi núi non hùng vĩ hiểm yếu. Ở đoạn 2.2 ta thấy AMS thể hiện địa hình như thế. Nơi đây là chỗ nút thắt của thung lũng. Bức tường đá chìa ra 1 sống núi thọc sát cạnh sườn núi đất bên đối diện.

Và cũng logic mà nói chính nơi đây là vị trí dựng ải đúng nghĩa của nó vì nơi đây là 1 yên ngựa, 1 cái đèo. Ải Nam Quan là nơi giáp giới giữa 2 khe núi Nam và Bắc. Địa hình thung lũng Đồng Đăng khác hoắc thung lũng Bằng Tường, biên cương như được “định tại Thiên Thư”, nơi rạch đôi sơn hà 1 cách không lầm lẫn. Khe phía Nam thấp hơn, rộng rãi hơn chạy từ thung lũng Đồng Đăng(màu trắng rộng lớn) tới vòng cao độ(VCĐ) 2⁶⁰m(VCĐ cuối cùng của dãy núi đá ở phía Đồng Đăng). Thung lũng tiếp tục chạy đến VCĐ 2⁸⁰m rồi tới 3⁰⁰m ở chân đồi ĐôngNam(371m), sau cùng lên tới VCĐ 3²⁰m là tới ải. Khe phía Bắc hẹp hơn và cao hơn bắt đầu từ VCĐ 3²⁰m ở đầu dãy núi đá về phía Bắc kẽ ô vuông 33 một tí, tiếp theo lên dốc đến VCĐ 3⁴⁰m, 3⁶⁰m. Ở đây là 1 yên ngựa ở  giữa 2 VCĐ 3⁶⁰m BắcNam ngang với giữa kẽ ô vuông 33-32. Khe lại xuống dốc từ VCĐ 3⁶⁰m đến VCĐ 3⁴⁰m. Cứ thế khe phía Bắc cứ giữ độ cao 3⁴⁰m. Chỉ khi gần tới Ải Nam Quan mới xuất hiện 1 khe trũng dài và hẹp(màu trắng)   thuộc VCĐ 3²⁰m tiêp xúc VCĐ 3²⁰m phía Nam thuộc ĐồngĐăng như nói trên. Hai VCĐ 3²⁰m của 2 khe núi Nam Bắc của 2 lân bang gặp nhau tạo 1 yên ngựa một cách tự nhiên chia 2 vùng địa lý, 1 cái đèo. Vậy nơi đây dựng ải thì họp lý, hợp với lẽ tực nhiên.

Tính chất logic cắm móc cũng thấy diễn ra suốt dọc tuyến biên giới thời Pháp-Thanh. Thường người ta dùng đường phân thủy phân nước chảy đôi đường để làm ranh cho 1 vùng địa lý hay dùng sông suối làm ranh gới để chia đôi bờ. người ta cũng còn dùng đường đi để phân giới hạn. Mở đường người ta chọn tuyến đường đáy. Đường đi thỉnh thoảng vượt qua rặng núi ở chỗ cái đèo. Đèo là yên ngựa, tức chỗ trũng giữa 2 chân sống núi tiếp xúc với nhau và cũng là đỉnh giữa 2 khe núi tiếp giáp nhau. Đèo có thể dùng làm cữa khẩu. Đường biên giới cũ vạch theo nguyên tắc đó.  Đường biên giới cũ và mới có 3 chỗ trùng nhau: cọc 10⁹⁵, 11⁰³(trùng với cọc 16), 11¹³(trùng với cọc 17), 11²⁸(trùng với cọc 20) và 11²⁹

Từ điểm A là điểm cao nhất của bức tường đá(560m) đến cọc 17, lấy sống núi cao trên 500m làm ranh, phân thủy nước chảy về Tây vào thung lũng làng Lũng Nghiêu ở trên cao độ 400m và chảy về Đông vào thung lũng ĐồngĐăng cao dưới 320m. Ngoài địa hình cữa ải là 1 yên ngựa, khoảng rộng và bằng phẳng cao nhất vùng ở điểm A là điểm cao nhất cũng lấy làm giới hạn là họp lý. Vì “Lưỡng quốc bình phân cô lũy diện”, nên bức tường đá từ điểm A đến cọc 17 ở cao độ trên 500m phải bình đẳng chia cho nhau. Binh sĩ biên phòng của 2 lân quốc đều được đứng ở đây bình đẳng mà thưởng ngoạn cảnh đất trời sông nước bao la “Nhất quan hùng trấn vạn sơn tâm”, tài sản thượng đế đã ban bao đời cho con cháu của 2 lân ban! Trên đỉnh, tại điểm A, VCĐ 560m dang rộng ra đủ chia xẻ cho 2 bên lập đồn biên phòng hữu nghị cùng canh phòng biên cương cho 2 lân quốc. Đoạn ĐBG từ chân bức tường đá, ở cọc 18,  chạy lên đây cũng hợp lý. Binh sĩ 2 bên chia xẻ 1 sống núi. Bên này có thể trông được về phía bên kia(“bình phân cô lũy diện”). Trong các bức ảnh chụp thời Pháp thuộc thấy rõ “bình phân cô lũy diện.” Hai bên cổng Nam Quan có 2 bức tường thành có lỗ châu mai nằm trên sống núi đó. Rõ ràng trong ảnh thấy đồn binh TQ ở mặt Bắc bức tường thành. Cọc 18 cũng còn cắm đúng ở vị trí yên ngựa thuộc VCĐ 320m. Ngày nay đường biên chạy ở bên dưới vòng cao độ 400m của bức tường đá và ở đường sống núi thứ 2, chỗ đồi ĐôngNam. Biên phòng VN bị che khuất tầm nhìn ở trong cái tâm trạng bực bội vì thiếu cái tự do của người không được đứng ở trên cao điểm để tự do ngắm nhìn đất trời, giang sơn mà tổ tiên khổ công mới có được.

Đường biên giới(ĐBG) theo đường mòn tách ra từ đường ĐồngĐăng-NamQuan qua đèo nhỏ, tiếp tục đến cổng làng Lũng Nghiêu vẫn còn ở trên cao độ 400m. Ngoặc theo hướng TâyNam đi trên sống núi và trên 2 trái núi ở phía Tây phần còn lại của dãy núi đá(PCLCDNĐ) chạy từ NamQuan đến ĐồngĐăng. Họp lý vì đây là nhánh núi rẽ sang TâyNam bao thung lũng làng Lũng Nghiêu thuộc TQ, để đầm lầy ở phía Tây PCLCDNĐ và PCLCDNĐ cho lãnh thổ ĐồngĐăng. Ở đây cũng phân thủy nước chia đôi đường về thung lũng làng Lũng Nghiêu và về thung lũng ĐồngĐăng.

Yên ngựa ở cọc 16 phân biệt tự nhiên phía Tây thuộc thung lũng ĐồngĐăng thấp hơn VCĐ 3²⁰m và phía Đông thuộc Lũng Huai cao hơn VCĐ 3⁴⁰m nằm trong thung lũng làng Lũng Nghiêu.

Đường biên giới(ĐBG) ở phía Tây. Bắt đầu từ cọc 11⁹⁵ ĐBG ở trên đường phân thủy thuộc cao độ 500m-400m chia nước về Tây chảy vào chi lưu Hữu Ngạn của công Kỳ Cùng và nước chảy về Đông vào thung lũng Bằng Tường. Chi lưu nói trên phát từ 2 nguồn ở ĐôngBắc và ĐôngNam Ải Nam Quan rồi họp lưu ở ĐồngĐăng. Một sự phân chia biên cương họp lý.

Đoạn phía Đông Ải Nam Quan. Từ cổng Ải Nam Quan, ĐBG chạy thẳng lên đỉnh đồi phía Đông cao 360m(cọc 19). Tiếp tục ĐBG xuống đồi băng qua suối và đường sắt rồi leo lên dốc núi qua các VCĐ 3²⁰, 3⁴⁰, 3⁶⁰, 3⁸⁰ nhập vào dãy núi ĐôngBắc với các đỉnh từ 400m và tăng dần. Tới cọc 20 thì độ cao đạt được  500m. Qua cọc 20 cao độ lên tới 600m. Đường phân thủy phân nước chảy vào 2 nhánh suối phía Đông và phía Tây ở 2 bên dãy núi cao này. Phía Nam và phía Bắc cọc 20 mỗi bên có 1 khe núi nằm sát ĐBG về phía Đông. ĐBG cứ thế theo đường phân thủy mà đi.

Phía Nam Ải Nam Quan là dãy đồi bắt đầu từ đồi ĐôngNam(371m) chạy theo hướng ĐôngBắc-TâyNam với cao độ giảm dần. Dãy đồi kẹp giữa đường cái quan ở phía Tây và suối với đường sắt ở phía Đông chạy cho tới Đồng Đăng. Đồi phía Đông Ải Nam Quan(360m) ngăn cách đồi ĐôngNam(371m) bỡi “lũng” giới hạn trong vòng cao độ 300m từ đường xe lửa chạy thọt vào. Không thể nào cột 19 đang ở vùng cắm móc(abornement)  thuộc đoạn cắm móc từ Chi Ma tới Nam Quan(2è section de ChiMa à NamQuan) đang ở trên đường phân thủy dãy núi ĐôngBắc lại đem cắm vào đồi ĐôngNam cách xa tới 300m!

Nhờ bản đồ AMS thể hiện địa hình rõ ràng và chính xác ta thấy tiền nhân phân định biên giới ở đây rất logic. Bằng Tường ở trên cao(340-400m). ĐồngĐăng ở dưới thấp(300m). Chỗ Ải Nam Quan có 3 đèo ngăn cách. Đèo ở Ải Nam Quan thấp nhất(320m), đèo Ki Da Ai(340m). Đèo nhỏ(petit col) cao nhất(440m). Nhà phân định biên giới ngày xưa đóng 3 cọc hết sức tự nhiên và logic là cọc 18, cọc 16 và cọc 17. Cớ sao móc giới ngày nay vô lý dời đi. Người thế kỷ 21 logic hơn hay cảm tính hơn.

3.3-Chuyện mất còn. Hiệp định về biên giới năm 1999 ra đời. TQ dọn đường rồi khởi sự xây dựng đường cao tốc 322(ĐCT)  sau năm 1999 là năm hiệp định được ký kết. ĐCT chuôi xuống hầm xuyên  qua 1 quả đồi ở Ải Nam Quan. Mạng truyền thông lan truyền nhiều bài viết về sự mất Ải Nam Quan và mất đất ở biên giới. Vì chẳng rõ ràng gì cả nên các bài viết thiên về số lượng hơn chất lượng. Xu hướng nói mất nhiều đất để qui kết bán đất v. v. Chắt lọc lại, thấy có một số tác giả có kiến thức khoa học, lịch sử, văn hóa, kinh tế, chiến lược nói mất mát chất lượng quan trọng hơn. Bản đồ số 7 của 2 tác giả nói trên thỏa mãn những gì Nghị Định Thư 2009 mô tả về các cọc móc mới, những gì mà biên bản cắm móc Pháp-Thanh mô tả các cọc móc cũ và những gì về địa hình mà bản đồ AMS thể hiện. Có thể nói bản đồ đó thể hiện ĐBG hiện nay ở Ải Nam Quan chính xác nhất. Bản đồ số 7 hiển thị cả 2 ĐBG mới/cũ. Theo đó ta thấy diện tích đất mất chẳng bao nhiêu so với mất mát về lịch sử, văn hóa, kinh tế, chiến lược với cái giá không thể nào bù đắp được.

Đoạn Ải Nam Quan. Hai tác giả trên nói Ải Nam Quan là 1 ải kép gồm 2 chỗ thung lũng thắt lại. Một ở chỗ cột 18 cũ và 1 ở chỗ cột Km0, ngang chân đồi ĐôngNam cao 371m. Ở đây cũng có sống núi từ bức tường đá ép sát cạnh sườn đồi ĐôngNam. Giữa chân đồi ĐôngNam và đồi phía Đông Aỉ Nam Quan là chỗ trũng thuộc VCĐ 300m ăn thông ra đường sắt và con suối. Nay TQ mở cữa hầm phía Nam đường cao tốc vào chỗ trũng này, đồng thời dựng quãng trường với bia đề Nam Cương Quốc Môn ở đây. Nghị Định Thư 2009 phân biệt ” “cữa khẩu Hữu Nghị” và “Hữu Nghị Quan” khi mô tả cọc 11¹⁶ và 11¹⁷(đặt trên sườn núi, phía Tây đường cái từ cửa khẩu Hữu Nghị (Việt Nam) đi Hữu Nghị Quan (Trung Quốc). Bây giờ đứng ở cữa khẩu Hữu Nghị thì chẳng còn thấy Ải Nam Quan ở đâu cả vì bị sống núi thứ 2 che khuất tầm nhìn mà chỉ thấy 2 cữa hầm đen ngòm ở bên tay Phải. Mất di tích Ải Nam Quan mới là mất mát to lớn. Câu “Nam Quan cho đến Cà Mau là nhà Việt Nam”sẽ chết trong tâm tư ở các thế hệ tiếp theo. Bài thơ “Trấn Nam Quan” cũng chết theo. Chẳng có giáo viên khoa văn nào dám trích giảng cho môn đồ của mình cái hay ẩn chứa trong bài “Trấn Nam Quan” của nhà thơ siêu hạng Nguyễn Du. Chẳng lẽ loại bài này ra khỏi phần thơ văn chữ Hán của tác giả bất hủ này trong sách giáo khoa và văn học?

Đây là nơi có con suối in dấu lịch sử. Neis nói trong nhật ký là phái đoàn Thanh Triều nằn nì cho được cọc móc được cắm về phía Nam với ý muốn trước 1 kiến trúc về phong thủy phải có khoảng trống như cái thềm, cái sân chẳng hạng(au moins quelques mètres de terrain inculte). Yêu cầu được thỏa mãn. Cọc 18 được cắm tại 1 con suối chảy qua các chân đồi(viết số nhiều) cữa khẩu Trung Hoa 150m(la frontière suivra le ruisseau qui passe au pied des collines de la Porte de Chine, à cent cinquante mètres environ en avant de cette porte). Chẳng phải suối đó ở trong vòng cao độ 300m xen giữa đồi ĐôngNam và đồi Đông của Ải nam Quan?  Ngày nay hậu duệ phái đoàn đàm phán cắm móc Thanh Triều cũng được thỏa mãn biên cương tới đây hả?

Chẳng logic gì mà cũng được chia phần. Yên núi đang ở VCĐ 3²⁰m dời về chỗ trũng thuộc vòng cao độ 300m hoàn toàn ở trong lãnh thổ Đồng Đăng! Đây là 1 đắc địa. Muốn đi vào ải người ta theo 3 ngả thể hiện bỡi các con đường mòn trên bản đồ Charpès 1894: đường mòn theo con suối ở phía ĐôngBắc sang,  đường từ Đồng Đăng theo đường sắt đi lên rồi rẽ vào và 3 là theo đường cái quan ở phía Tây dãy đồi đi lên. Vì là ải kép nên ngày xưa lính biên phòng Đại Việt có 2 tuyến phòng thủ. Phòng thủ ở sống núi thứ nhất qua cữa Ải Nam Quan thất bại thì lùi về nút chặn thứ 2 với sống núi thứ 2. Chiếm chỗ trũng nói trên, ngày nay TQ thoải mái hơn trong không gian sau nút thắt thứ 1và rộng đường xây hậu cần cho biên ải mới ở nút thứ 2. TQ ngày xưa chịu chật hẹp trong khe núi ở mặt bắc cữa quan(vùng màu trắng thuộc vùng cao độ 320m), nay thêm chỗ trũng trong vòng cao độ 300 này nữa thà hồ mà xây dinh cơ, nhà hậu cần phục vụ du lịch(tham quan 1 di tích lịch sử lâu hàng ngàn năm!) và quốc phòng. Cứ nhìn vào nút gao thông hiện đại của cao tốc 322 ở phía Bắc đồi phía Đông Ải Nam Quan thì thấy ý đồ kinh tế quốc phòng của TQ.

Cũng vì dời ĐBG về nút thắt thứ 2 mà TQ có dịp chiếm đồi ĐôngNam(371m). Đây là ngọn chủ sơn của dãy đồi thấp dần chạy về ĐồngĐăng. Đứng trên đó họ không những kiểm soát 2 đường tiến quân từ ĐôngĐăng theo đường sắt và QL1 lên ải mà còn trông chừng được cả cánh quân tiến theo đường mòn dọc suối phía ĐôngBắc nữa.

Cũng vì cữa khẩu dời về đây mà TQ ép dời ĐBG phía Tây trên bức tường đá ở cao độ trên 500m tự nhiên dời xuống dưới vòng cao độ 400m(cọc 11¹⁴, 11^14/1, 11^14/2, 11^14/3, 11^14/4 và 11¹⁵) cướp đi tầm nhìn của binh sĩ biên phòng VN như nói trên kia, làm họ mất cơ hội quan sát bên kia biên giới!

Đoạn ĐôngBắc Ải Nam Quan. Từ đồi phía Đông cắm cọc 19, ĐBG cũ xuống núi, băng qua suối và đường sắt rồi lên dốc qua các VCĐ 3⁰⁰, 3²⁰, 3⁴⁰, 3⁶⁰, 3⁸⁰ rồi tới đỉnh 400(núi Co Mìn), nhập vào đường đỉnh cao độ 400m hướng về ĐôngBắc, cao dần qua các VCĐ 4²⁰, 4⁴⁰, 4⁶⁰, 4⁸⁰, 5⁰⁰, 5²⁰, 5⁴⁰, 5⁶⁰, 5⁸⁰, 6⁰⁰. Tới cọc 20 thì ở cao độ 610m. Logic tự nhiên theo luật đường phân thủy. Hai bên cứ thế mà tôn trọng thi hành chẳng bày đặt đóng lắm cọc để làm gì vì trong lòng người xưa chẳng có ẩn ý, chẳng có mưu đồ muốn lấn hơn! Đoạn từ cọc 11²³ đến cọc 11²⁶ ĐBG mới gần trùng với ĐBG cũ.

Đùng 1 cái, ĐBG MỚI băng qua khe, tách khỏi đường biên cũ, đến cọc 11²⁷! Rồi ĐBG MỚI cứ “ung dung,” cứ chịu theo sống núi thấp hơn phía Đông mà đi tỉnh queo chẳng“ngại ngùng chi”. Lùi về Nam vài trăm mét đất chẳng nhằm nhò gì hả? Nghĩ lại thì thấy TQ rất thâm còn dân ta thì chịu mất mát lớn, mất cứ điểm biên phòng ĐôngBắc, bên cánh Hữu Ải Nam Quan! Nhìn địa hình AMS thể hiện mà xem. Khe núi từ cọc 11²⁶ đến cọc 11²⁸ là 1 cái hào chiến lược tự nhiên. Sườn phía Tây của khe dốc đứng(các vòng cao độ khít vào nhau). Bên trên là đường đỉnh, nơi lý tưởng xây đồn. Đồn dựa lưng vào con suối ở phía Tây, được che chở bỡi sườn dốc của 1 khe ở phía Đông và ở trên cao độ trên 500m. Đồn này chế ngự được con đường chạy dọc theo suối phía Đông đi về ĐồngĐăng cũng giống như đồn Kouei Tao Khôn Long Ải ở cánh Tả Ải Nam Quan chế ngự đường NamQuan-ĐồngĐăng.

Đến đây 1 lần nữa TQ loại quân ta chia xẻ đường đỉnh cao trên 500m chiến lược, mất cơ hội quan sát những gì xảy ra phía Bắc Ải Nam Quan. Đây là lần thứ 2 sau lần thứ nhất ở Ải Nam Quan, TQ đẩy biên phòng của ta xuống dưới ranh VCĐ trên 500m. Lần thứ 3 TQ chiếm cao điểm là chiếm đồi ĐôngNam(371m)

Đoạn TâyNam Ải Nam Quan. ĐBG cũ theo đường phân thủy hầu như từ Bắc xuống Nam với các đỉnh 500m, 400m tới yên núi cao 340m(cọc 16) rồi ngoặc lên hướng ĐôngBắc leo lên sống núi bao thung lũng làng Lũng Nghiêu, theo đường làng Lũng Nghiêu từ cổng làng tới đèo nhỏ(petit col) ở cọc 17 trên cao độ 440m bỏ lại ở phía Nam cọc 17 một đầm lầy ở phía Tây và dãy núi đá còn lại ở phía Đông cho lãnh thổ ĐồngĐăng. Ngược lại ĐBG MỚI bây giờ từ cọc 16 xuống phía Nam, bọc phía Nam đầm lầy nói trên rồi mới leo lên các cao độ: Đỉnh núi cao 412m(cọc 11¹⁰), cao điểm 436m, yên ngựa cao 407m(cọc 11¹¹), cao điểm 430m, yên ngựa cao 404m(cọc 11¹²), cao điểm 430m, đỉnh núi cao 462m(11¹³) của dãy núi đá phía Nam cọc 17 còn sót lại thuộc Đồng Đăng. Có phải TQ lại một lần nữa(lần thứ 4) chiếm cao điểm còn sót lại ở phần cuối cùng của dãy núi đá để gần với ĐồngĐăng hơn và để khống chế đường còn lại từ ĐồngĐăng đến cữa khẩu Hữu Nghị(Km0)? Du khách của ta vẫn ở trong tầm quan sát của lính biên phòng TQ trên đường đỉnh 400m. Hậu cần của đồn biên phòng của họ lại rộng thêm ra gồm Lũng Huai cộng thêm đầm lầy nữa. Dời cột móc lên các đỉnh 400m(lên đường phân thủy) tưởng họp lý nhưng thung lũng làng Lũng Nghiêu thì thuộc TQ kia mà. Biên bản Pháp-Thanh đã từng vết bao(contournent) thung lũng làng Lũng nghiêu(A partir de cette Porte elle reprend le haut des rochers qui contournent le cirque du village de Lung-Ngieu pour arriver à un point marqué C). Không biết các nhà đàm phán VN đưa cọc 11⁰¹ và 11⁰² lên núi cao trên 400m về phía TQ làm chi để họ đưa ĐBG mới xuống phía Nam bao đầm lầy và sang Đông chiếm các cao điểm trên 400m gần Đồng Đăng hơn và tiếp tục khống chế phần còn lại đường ĐồngĐăng-NamQuan?

Thay lời kết. Qua bài viết trên đây ta thấy bản đồ số 7 rất chính xác thể hiện đường biên gới mà NĐT mô tả. Tức là đường biên giới mới. Địa hình mà bản đồ AMS thể hiện cũng phù họp với các biên bản cắm móc đường biên giới cũ. Tức là đường biên giới mà AMS thể hiện cũng là đường biên giới thời Pháp Thanh, đường biên giới cũ. Trong bản đồ số 7 cả 2 đường biên giới mới cũ cùng định hình trên nền bản đồ AMS mà các chi tiết địa hình mà nó thể hiện đều phù họp với các văn kiện cắm móc mới/cũ.

Khi tiếp nhận bộ bản đồ AMS tôi là người dân đen ít học mà cũng nhận ra giá trị bộ bản đồ và tin tưởng nó thể hiện chính xác ĐBG cũ. Có thể dùng nó cùng với các văn kiện kèm theo hiệp định Pháp-Thanh mô tả ĐBG mà tranh luận, đàm phán để giữ nguyên trạng đường biên mà tiền nhân của 2 bên đã sáng suốt phân định một cách công bằng. Không biết các nhà đàm phán ngày nay có học hàm tiến sĩ sao không nhận ra để xử dụng nó trong đàm phán. Chỉ vì là người dân, cho nên tới nay tôi mới tiếp cận nó. Tôi tin trước đây trong tay quí vị đã có chúng rồi. Quân Đội Nhân Dân VN năm 1980 phát hành 1 bản đồ đã chỉnh sửa năm 1979 giống bản đồ quân đội Hoa Kỳ in năm 1965 lưu trử ở University of Texas at Autin trên đó các cột móc ở Bản Giốc đánh dấu số thứ tự y như cũ chỉ thay vào chữ M ở trước: M58, M57, M56, M55, M54 và 53(Mai Thái Lĩnh).

Như trên nhận định, ĐBG cũ thể hiện sự cắm móc 1 cách logic, hợp với tự nhiên và thể hiện sự công bằng: “Lưỡng quốc bình phân cô lũy diện.” Cớ sao các nhà đàm phán của ta ngày nay không thuyết phục để có nguyên trạng mà lại di dời các cột móc về phía Nam để VN mất mát to lớn về lịch sử, văn hóa, chiến lược và kinh tế như nêu ra trên dây?

Trong bài “Sự Thật về Thác Bản Giốc và Nhận Thức Sai  Lầm về Chủ Quyền Lịch Sử” Tiến Sĩ Trần Công Trục nói nguyên tắc đàm phán là căn cứ vào Công ước 1887 và Công ước bổ 1895, cùng các văn kiện kèm theo đã được Công ước và Công ước bổ sung nói trên xác nhận và quy định, không dùng các tài lệu  khác như nhật ký của các thành viên tham gia cắm móc, sách giáo khoa chẳng hạn. Các nhà phản biện nói Tiến Sĩ  né tránh nhật ký nủa Detrie và Famin đề cập tới cột móc 53 sẽ gây khó khăn cho TQ đàm phán lấy ½ thác 3 tầng. Liệu trong trường họp ở Ải Nam Quan phái đoàn TQ ngày nay có đưa ra bằng chứng nhật ký của Neis nói phái đoàn Thanh Triều thỏa thuận với Neis đường biên chạy theo con suối chảy ở chân các đồi ở Porte de Chine 150m về phía Nam hay không mà  hậu duệ của họ(con cháu Thanh Triều) này nay đạt được ngon ơ cái chỗ trũng giữa 2 nút chặn chiến lược nói trên đây. Vì nơi đây hiểm yếu nên những lần đàm phán sau Neis, đường biên được dời lên cắm tại điểm cách ải 100m. Điều này cũng còn ngược với tổ tiên của 2 lân quốc xem Ải Nam Quan thuộc sở hữu chung. Mặt bên này thuộc TQ, mặt bên kia thuộc Đại Việt. Lúc đàm phán không có mặt người Việt. Người Pháp không hiểu về lịch sử văn hóa. Cái gì không hại đến chiến lược, kinh tế thì “ok”. Người Việt thì không thể như thế được. Mất 1 di tích về lịch sử và văn hóa là 1 mất mát lớn. Có tác gả nói năm 1945 vua Bảo Đại hủy các hiệp ước bất bình đẳng ký với Pháp. Tại sao phái đoàn VN ngày nay không những không dám hủy cái phi lý cắm cọc 18 một trăm mét về phía Nam để trở lại hình ảnh Ải Nam Quan có thể nói lâu tới hàng ngàn năm trước mà còn lùi tới nút thắt thứ 2 nữa chứ! Liệu sau này có ai khai được DÂN TRÍ, chấn được DÂN KHÍ làm nước nhà được cường thịnh như Nhật Bổn hay Israel để mà bác bỏ những đòi hỏi phi lý nhằm đòi lại sự công bằng như 2 nước nói trên đã từng xử sự với lân bang của họ(Phan Châu Trinh:“Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh”)?

Đầu mùa Đông

2013, Đồng Diều SG.Q8

Huỳnh Bá Củng

Posted in: