CửuĐỉnh Pho ĐịaDưChí ViệtNam

 

ThếMiếu và CửuĐỉnh. CửuĐỉnh là 9 cái đỉnh đồng thờ 9 vị vua Nguyễn ở ThếMiếu tại Huế. ThếMiếu ở góc TâyNam, đối xứng với TháiMiếu ở góc ĐôngNam trong HoàngThành Huế. TháiMiếu thờ chúa và bề tôi của Chúa Nguyễn. ThếMiếu thờ các vua Nguyễn.

Vào ThếMiếu phải qua cữa gọi là miếu môn, tiếp theo là HiểnLâmCát(HLC) cao nghiều nghiệu. Trước HLC là hàng CửuĐỉnh. Tiếp theo là sân rộng. Cuối sân là hàng đôn để đặt các chậu hoa kiểng. Lên bậc cấp thì vào ThếMiếu có 9 bàn thờ thờ 9 vua trông ra 9 đỉnh. CửuĐỉnh được đặt tên theo miếu hiệu(ThụyHiệu) của 9 vua: Cao(1), Nhân(2), Chương(3), Anh(4), Nghị(5), Thuần(6), Tuyên(7), Dụ(8), Huyền(9). CaoĐỉnh lớn nhất được đặt trồi về phía trước 3m. 8 đỉnh đặt thành một hàng ở phía sau. Hướng mặt vào niếu, bên trái là Nhân, Anh, Thuần, DụĐỉnh. Bên phải là Chương, Nghị, Tuyên, HuyềnĐỉnh. Thứ tự sắp xếp bên trái trước, bên phải sau. Trung tâm trước, ngoại biên sau. Trong ThếMiếu án thờ vua có thụy hiệu nào thì đặt tương ứng với đỉnh có thụy hiệu đó. Bàn thờ GiaLong đặt đối diện CaoĐỉnh(1), MinhMạng đối diện NhânĐỉnh(2), ThiệuTrị(3-ChươngĐỉnh), TựĐức(4-AnhĐỉnh), KiếnPhúc(5-NhịĐỉnh), ĐồngKhánh(6-ThuầnĐỉnh), KhảiĐịnh(7-TuyênĐỉnh). Từ KhảiĐịnh trở đi không có vua nào đặt thụy hiệu. Không có vua nào có thụy hiệu Dụ(8) và Huyền(9). HàmNghi và DuyTân lên ngôi trước kia được đưa vào thờ trước 2 đỉnh còn lại là DụĐỉnh và HuyềnĐỉnh. Dụ và Huyền không phải thụy hiệu của HàmNghi hay của DuyTân. Có tới 12 vua Nguyễn: GiaLong, MinhMạng, ThiệuTrị, TừĐức, HiệpHòa, KiếnPhúc, HàmNghi, ĐồngKhánh, ThànhThái, DuyTân, KhảiĐịnh và BảoĐại. MinhMạng chỉ đúc 9 dỉnh mà thôi.

CửuĐỉnh là Pho ĐịaDưChí ViệtNam. Trên các đỉnh có các bức họa chạm khắc trên đồng núi sông, biển cả, rạch ròi, cây cỏ, muôn thú, thuyền chiến, khí giới nói lên hình ảnh và cả câu chuyện về dất nước ViệtNam thống nhất xinh đẹp. Có thể nói CửuĐỉnh là ĐạiNam Nhất ThốngChí được khắc trên đồng.

Có 162 bức họa trên CửuĐỉnh. Mỗi đỉnh có 18 bức phân bố trên 3 hàng. Hàng giữa khắc tạc bầu trời núi sông biển cả và tên của đỉnh(thụy hiệu của vua tương ứng). Mỗi đỉnh chọn một núi và 2  sông rạch để khắc lên. 9 đỉnh thì có tới 18 con sông “chảy qua”. Người xem có cảm gác như sông ngòi Việt Nam chảy qua CửuĐỉnh, một tác giả đã viết. Riêng TuyênĐỉnh(số 7) được khắc tới 2 núi là núi Duệ ở Huế và ĐạiLãnh ở PhúYên để ứng với một nửa giang sơn của ChúaNguyễn, đất QuảngNam, mà NguyễnHoàng tiên liệu là đất thiêng của nhà Chúa. ViệtNam SửLược TrầnTrọngKim viết “Đất ThuậnQuảng này bên Bắc thì có núi HoànhSơn, sông LinhGiang, bên Nam thì có núi HảiVân và núi BiSơn thật là một nơi trời để cho người anh hùng dụng võ...”(lời NguyễnHoàng căn dặn người con thứ 6 NguyễnPhúcNguyên năm 1613 lúc lâm chung). Để có giải đất, TuyênĐỉnh được khắc tới 2 núi giới hạn một nửa giang sơn của chúa trong 2 hoành sơn hùng vĩ và đẹp nhất nước Nam, Rặng HảiVân và rặng ĐạiLãnh! Hàng giữa được khắc họa như một giang sơn của vua ngự trị đất đó. Trước mặt khắc tên đỉnh, biểu tượng của vua một cõi. Sau lưng tượng trưng bầu trời xuất hiện các vì sao như Nhật(mặt trời) ở CaoĐỉnh, Nguyệt(mặt trăng) ở NhânĐỉnh, KimMộcThủyHỏaThổ ở ChươngĐỉnh, BắcĐẩu ở AnhĐỉnh, NamĐẩu ở NghịĐỉnh, hay biểu tượng gió ở ThuầnĐỉnh, biểu tượng mây ở TuyênĐỉnh, sấm sét ở DụĐỉnh, mưa ở HuyềnĐỉnh. Hai bên Tả Hữu hàng giữa là các biểu tượng núi sông rạch ròi, cữa khẩu và biển cả. Tất cả như bày ra cả một giang sơn, đất nước, của một ông vua.

Hai hàng trên và dưới gồm các biểu tượng cỏ cây, muôn thú nói lên tài nguyên của đất nước ấy. Để bảo tồn đất nước, vua phải có thuyền chiến và vũ khí. Những thứ này được khắc ghi ở 2 hàng  trên và dưới.  Hình ảnh xuất hiện không độc lập ở mỗi đỉnh mà có sự sắp xếp tinh tế qua 9 đỉnh để nói lên câu chuyện lịch sử. Cũng là hình tượng bầu trới nhưng ở CaoĐỉnh thì khắc mặt trời uy nghi hơn mặt trăng ở NhânĐỉnh. Nui thì chọn núi ThiênTôn ở ThanhHóa khắc vào CaoĐỉnh để tỏ rõ GiaLong là thủy tổ. Tương truyền nói NguyễnKim được tán ở núi này. NgựBình được khắc vào NhânĐỉnh để nói lên MinhMạng(MM) ở ngôi hậu duệ làm chủ xứ kinh thành. Cũng là biển nhưng BiểnĐông được khắc vào CaoĐinh nói lên vị trí GiaLong phải cao hơn MM. NamHải nhỏ hơn được khắc tạc vào NhânĐỉnh thờ MM. Cũng là con vật nhưng cảnh cọp ở trên rừng được khắc tạc vào CaoĐỉnh. Đối lại cảnh voi, nhưng là cá voi, nhân ngư, bơi lội trong NamHải lại được khắc vào NhânĐỉnh, và vân vân...Tất cả làm cho hình ảnh trên CửuĐỉnh biết nói, xem không chán!

Toàn bộ núi sông biển cả cỏ cây muôn thú trên khắp cả nước hiện lên mồn một trên mặt đồng của 9 đỉnh.  CửuĐỉnh  thật đúng là bộ địa dư chí ViệtNam được khắc trên mặt đồng!

Một ngày Tháng 6 năm 2022. Ongtampy.

Gõ vào link sau đây để xem videoclip minh họa: CửuĐỉnh1      CửuĐỉnh2.

 

Posted in: