 |
|
ĐÈO NÚI PHÚ YÊN-3
Dẫn nhập: Trong bài Đèo Núi Phú Yên-2 tôi nói địa hình
Phú Yên giống ĐắcLắc.
Hai
đầu là 2 cao nguyên cao chớn chở(có lẽ là hai cái “cồi” đá magma xâm nhập), giữa
là vùng cao nguyên ĐắcLắc bằng phẳng rộng lớn cao chừng 500m làm bằng đá
basalt, đá magma tuôn trào. PhuYen cũng ở giữa 2 cái đèo CùMông và ĐạiLãnh cao
nguy nga tráng lệ và các đoạn bờ biển còn lại có lẽ nằm trên nền đá basalt. Chẳng
phải đèo CùMông “Cồng Mu” lên để soi bóng xuống nước vũng Lang Mai và Đại Lãnh
là núi to, núi cao ngất ngưởng in hình xuống làn nước trong xanh của vũng Rô? Sơn
thủy giao hòa đẹp tựa trong tranh! Nơi chốn đẹp mà Hồ Xuân Hương nói là “nước lộn trời.”“Một vũng tang thương nước lộn trời-Chơi Khán Đài.”Cái đẹp này chỉ
thấy ở những nơi có bờ biển cao và khúc Khyủ.
Ngược
lại PhuYen không thiếu cảnh đẹp theo kiểu bờ biển thấp và phẳng, kiểu “Truông Nhà Hồ, phá Tam Giang”. Một đặc
tính của bờ biển thấp và phẳng Miền Trung Việt Nam từ HảiPhòng đến QuiNhơn. Đây
là sinh cảnh của những giải cát duyên hải có nhiều đầm nhiều phá: “Đường vô Xứ Nghệ(hay Huế) quanh quanh/ Non
xanh nước biết như tranh họa đồ/Yêu em anh cứ anh vô/ Kệ truông nhà Hồ, mặc phá
TamGiang.”Thật vậy giữa hai cái đèo với bờ biển dựng lên những núi non hùng
vĩ bên vực sâu là đoạn bờ biển êm đềm hơn với bãi cát phẳng, có nhiều đầm phá
và có một thứ “truông nhà Hồ”mà người
Pháp để lại mà dân Annam mình không biết quí và bảo tồn là rừng phi lao phòng hộ.
Có một thời bọn học sinh nhóc con chúng
tôi thích thú đi “cắm trại rừng dương.”
Đó là cảnh “Truông dài che khuất biển
xanh” mà Trần Thiện Thanh thể hiện trong ca khúc Biển Mặn ca ngợi xứ dừa
TamQuan Bồng Sơn Bình Định: “Tôi đến lại
đi, xa vắng đời tôi chiến chinh lâu dài/Miệt mài đời trai, vượt truông dài che khuất biển xanh/Đẹp tựa
trong tranh, gót bùn lầy cho lúa thêm xanh/Trong bao lần quân hành, tôi qua
vùng khô cằn/Mô hôi thành biển mặn trên môi. ”
PhuYên
có đoạn bờ biển thấp và bằng phẳng với giải duyên hải có nhiều đầm, phá. Thỉnh
thoảng giải duyên hải nối với đảo gần bờ tạo ra mũi bờ biển hay giải phủ lấp nền
đá gần bờ bây giờ bị sóng đánh lộ ra thành ghềnh hay mũi nhỏ. Những nơi đây Đá-nước-bãi cát-rừng phi lao phòng
hộ hòa với nhau tạo ra khung cảnh đẹp nên thơ hấp dẫn du khách đến ngoạn cảnh hay nghỉ ngơi, nghiên cứu. Gần đây
tôi tiếp cận với nhà địa môi trường họ cho biết dưới những bãi cát duyên hải ở
PhúYên là nền đá basalt. Điều này rất hấp dẫn những tiến sĩ đời nay đến đây
nghiên cứu. Duyên hải PhuYen kẹt giữa hai khối núi đá Magma thâm nhập ở đèo Cả
và ở đèo CùMông-vịnh XuânĐài là nền đá basalt?
Này nhé, từ Nam ra bắc tôi lần lược kể.
Rừng
Ngang với động cát ở ĐôngTác-PhúHiệp-PhúLạc là một giải duyên hải kéo dài từ cữa
Đà Rằng đến cữa ĐàNông. Thời còn hoang sơ người ta gọi là Rừng Ngang, xứ sở của
con giông, một thứ bò sát giống con tắc kè, ăn cỏ, uống nước sương, đào cát làm
hang mà ở. Thịt của nó làm nem ăn rất ngon, nổi tiếng là “gà” sa mạc. Bản đồ tỉ lệ lớn 1/50.000 có vòng cao độ 20m
và vòng phụ 10m cho thấy rõ địa hình động cát này. Cát động định hình trong
vòng cao độ phụ 10m chạy dài từ cữa Đà Rằng(ĐR) tới cữa Đà Nông(ĐN). Ở cữa ĐR đường
vòng cao độ(ĐVCĐ) chạy ngoằng ngèo chứng tỏ các đồi cát thò ra thụt vào về phía
sông. Đoạn giữa ĐVCĐ đánh vòng “êm thắm”
thành một vòng kéo dài và rộng lớn. Ta
nhận ra đó là rừng ngang bằng phẳng và rộng bao la.Tới cữa ĐN mới thấy có núi
đá. Núi bên tả ngạn định hình bỡi các vòng cao độ 10m, 20m. Núi bên hữu ngạn định
hình bỡi các vòng 20m, 40m, 60m. Có nơi lên tới vòng 80m với đỉnh cao 81m. Có lẽ
đây là địa di sản của đảo xưa bị cát động vùi lấp. Gỉa thiết đưa ra nói đây là
đảo Hòn Nan mà sách Đại Nam Nhất Thống Chí dẫn sách cổ Thủy Lục Trình Ký của Trần
Công Hiến mô tả. Và đây cũng có thể là cù lao Phủ Linh nằm đối diện với vũng Ba
Linh trong bản đồ Thiên Nam Tứ Chí Lộ Đồ Thư trang 98 trong sách Hồng Đức Bản Đồ
mô tả địa phận huyện TuyHòa.
Động
cát ở thành phố TuyHòa. Có hai giải. Giaỉ thứ nhất kéo dài từ núi Chóp Chài(CC) tới núi Tháp Nhạn.
Bản đồ tỉ lệ 1/50.000 cho thấy động cát có hai đỉnh. Đỉnh thứ nhất chạy từ chân
núi CC đến đầu sân bay Chóp Chài thì dứt. Đỉnh thứ hai ở giữa ga xe lửa và nhà
thờ TuyHòa cũ. Trên đỉnh này năm 1954-55 tĩnh đường PhúYên thời Quốc Gia Việt
Nam xây dựng nhà 18 gian để các ban ngành làm việc và ty khí tượng. Nửa phía
tây của động cát này chạy tới chỗ đường Lê Lợi ngày nay thì chấm dứt. Nơi đây
có cây xăng ChungVĩnhThái. Nửa phía đông kéo dài từ nhà ga xe lửa tới chân núi
Tháp Nhạn(TN). Thời Pháp Thuộc người Pháp xây lâu đài bangaloo trên nửa giải
này. Năm 1945 bangaloo, trường tiểu học ở bên cạnh chùa Cát, nhà ga bị tiêu thổ
kháng chiến. Năm 1953-54 tĩnh đường được dựng lên trên nền cũ bangaloo ở phía bắc
vườn hoa ngày nay. Phần nửa giải phía tây hãy còn đồng ruộng xâm nhập tới tận đường
Lê Trung Kiên ngày nay. Người Pháp phải nâng nền đường xe lửa(ĐXL) và Qốc Lộ(QL)
lên cho bình hàng với mỏm đá phía tây núi TN. Kết quả có hai cái hố sâu hoắm chạy
song song ở giữa QL-ĐXL và ở phía đông ĐXL. Khi đường Tản Đà nối với QL thì
chúng chia ra làm bốn hố. Sau năm 1975 bốn hố mới được san bằng.
Gải
thứ 2 được thành lập ở phía đông. Cũng như giải thứ nhất, giải này định hình
trong vòng cao độ phụ 10m. Hai giải ngăn cách bỡi một lạch sâu. Mùa lũ phù sa
mang bùn tới đây bồi đắp thành 2 cánh đồng. Đồng Liên Trì(ao sen) ở phía đông
núi Chóp Chài và đồng Bầu Hạ, thường dân gọi là đồng Vườn Trầu, ở phía Đông sân
bay Chóp Chài. Thập niên 1950s, nước ở đây hãy còn tù hãm quanh năm suốt tháng nên
nó gây ngứa náy chân tay. Người dân phải nhai hột cồn xoa lên chân tay mới dám
lội xuống nước. Giaỉ cát duyên hải thứ 2 với rừng dương nói trên cứ tiếp tục chạy
tới Gành Đá Dĩa tiếp xúc với cữa vịnh Xuân Đài là nơi có bờ biển cao và khúc
khyủ.
Cụm
núi đồi Gành Ông-Bãi Xép-Hòn Chùa. Bản đồ tỉ lệ 1/50.000 có các vòng cao độ 20m
và vòng phụ 10m cho thấy rõ địa hình khu vực này. Thật sự đây là một thứ “gành
đá” bị cát lấp một nửa ở trên bờ, nửa kia chìm dưới mặt nước biển. “Gành đá” chạy
hướng TâyBắc-ĐôngNam. Bắt đầu từ núi có đỉnh 62m với tên địa danh PhúLong ghi
bên cạnh, chạy tới HònDứa ở phía nam HònChùa thì hết. Phía ĐôngNam núi cao 62m này
là động cát rộng lớn có 2 đỉnh. Đỉnh 10m dài theo hướng BắcNam và đỉnh 12m nằm
theo hướng TâyBắc-ĐôngNam trông như một cái mũi nhỏ. Giữa hai đỉnh là bãi Xép. GànhÔng
thật sự là nền đá đen bị cát phủ lấp và bị sóng đánh lộ ra ngoài. Chỗ mũi động
cát cao 12m cũng bị sóng đánh để lộ ra gành đá màu đen. Giữa GànhÔng và mũi cao
12m là bãi Xếp với cát màu đỏ che lấp để không còn thấy nền đá đen nữa.
Xế
về phía ĐôngNam lọt thỏm trong biển là HònChùa(HC). HC có hoành đồ hình dài nằm
theo hướng BắcNam nhưng nhìn từ phía tâynam thì thấy HC nằm ngang theo hướng
ĐôngTây. Đầu phía bắc HC có đỉnh cao 34m. Đầu phía nam có đảo nhỏ nằm ở phía
đông. HC lọt thỏm trong vòng cao độ sâu 2m. Phía ĐôngBắc HC lọt vào vòng cao độ
sâu 6m. Tiếp theo là vòng sâu 10m và 20m. Tiếp về phía ĐôngNam là HònThan với
hai đảo nhỏ nằm trong vòng cao độ sâu 2m. Bờ đông của nó tiếp giáp vòng sâu 6m
và 10m. Tiếp về phía ĐôngNam là HònDứa lớn hơn cũng nằm lọt vào vòng sâu 2m. Ba
mặt Tây, Nam và Đông tiếp xúc với vòng sâu 6m, 10m và 20m. Trên đảo HC chỉ có một
giếng nước lợ duy nhất. Đá ở HC thì màu đen giống đá ở GànhÔng. Trên bãi cát có
nhiều xác san hô vươn vãi trắng hếu hay lẫn lộn trong đám đá cuội màu đen. GànhÔng-Bãi
Xếp chẳng có chi hấp dẫn nhưng địa thế và đá đen ở đây rất hấp dẫn khách du đến
đây nghiên cứu.
HònYến
nằm ven một động cát to rộng gần bằng động cát ở GànhÔng-BãiXếp nhưng chỉ có một
đỉnh cao 30m, cao gấp 3 đỉnh ở GànhÔng. Đỉnh thì ở phía đôngnam chìa ra 3 mũi
theo hướng TâyBắc-ĐôngNam trông như cái đầu và 2 cánh ở 2 bên của con chim yến
bay ra biển. Ngược lại HònYến( hòn lớn) trông như con chim dang 2 cánh bay vào
bờ. Hình ảnh thật thơ mộng. Thật ra hai hòn lớn nhỏ HònYến không phải là 2 đảo
mà là 2 khối đá khổng lồ. Hòn lớn gọi là HònYến. Hòn nhỏ gọi là HònSụn. Gành Yến
là chỗ nền đá bị sóng đánh lộ ra bãi đá. Khi thủy triều xuống(rút xuống 6m) bãi
đá lộ ra. Người ta đi bộ được ra tới HònYến. Đường vòng cao độ sâu 6m và 10m ăn
sâu vào chân HònYên vì thế ở đây thấy nước trong xanh sâu hoắm trông rất ngoạn
mục. Đá ở đây màu đen trông giống đá ở GanhOng-BãiXep-HonChua hay ở Gành Đá
Dĩa. Ở hòn lớn đá xếp thành trụ thẳng đứng trông như đá basalt trụ thấy ở tháp
Qủy nổi tiếng bên Pháp. Theo tôi HònYến, hòn lớn, đẹp hơn tháp Qủy nhiều lần vì
hòn đặt trong vùng biển sâu trong xanh.
Tại
sao nhà cầm quyền du lịch Phú Yên chỉ chú ý tới Gành Đá Dĩa mà không ngỡ ngàng
đến HonYen này nhỉ? Nếu cụm du lịch nói trên nằm trên nền đá basalt là một sự
thực thì cụm du lịch này sẽ hấp dẫn khách đến đây nghiên cứu. Nếu các nhà địa
chất chứng thực được Đồn Vân Hòa là miệng núi lửa(vách đất màu đỏ ở địa đạo Gò
Thì Thùng trông như vách giếng nước tưới vườn cafe ở PhướcAn, BanMêThuộc), thì
dãy gành đá chìm, đá nổi và bị động cát che lấp “PhúLong-GànhÔng-BãiXếp-HònChùa-HònThan
HònDứa” là một trong các “tia” dung nham trào ra, tiếp tục tiến bước theo hướng
TâyBắc-ĐôngNam từ miệng núi lửa ở “cao nguyên” VânHòa? Trên bản đồ Jm Henthorn
hay trên bản đồ Google 3 chiều cho thấy đầu tận cùng của “cao nguyên” VânHòa
tua tủa vươn ra những nhánh núi như các vòi của con bạch tuộc. Có phải đây là
những mạch dung nham của núi lửa VânHòa? Nếu đá của núi ChópChài là đá magma
thâm nhập thì có thể nói dung nham tạo ra “cao nguyên” VânHòa trào ra đến đây,
đến cái “cồi” đá magma thâm nhập này(núi Chóp Chài) thì ngừng! Còn đá ở núi
Tháp Nhạn thì hình như là diệp thạch gấp nếp và đá ở chỗ đèo Trổ Đó(Núi Hương-BầuHương-cữa
sông ĐồngBò) là sa thạch(đá mài)? Ta sẽ giải thích dòng chảy của sông ĐàRằng
như thế nào đây? Có nhiều câu hỏi đặt ra để được trả lời. DuLịch Phúyên sẽ hấp
dẫn đấy.
Một
ngày Mùa Đông ĐinhDậu, 27-11-2017, Ongtampy.
Mời
xem videoclip minh họa:
Bài
Liền Trước. Bài Liền Sau
|
0 nhận xét:
Đăng nhận xét