Sĩ Tử Nhí

SĨ TỬ NHÍ

Ngày 9-1-2013 trường Âu Dương Lân mở hội, ngày hội cuối năm và cuối học kỳ. Nhà trường dàn dựng chuyện thi cử ngày xưa. Nhắc lại chuyện thi cử đó.

Việc học và thi cử có tổ chức bắt đầu đời nhà Lý.  Năm 1070 lập  Văn Miếu. Năm 1076 chọn quan viên văn chức biết chữ vào Quốc Tử Giám. Mở khoa thi chọn Thái Học Sinh. Khoa thi chưa định thông lệ mở vào các năm 1075, 1076, 1086, 1152, 1165, 1185, 1193, 1195. Năm 1152 mở khoa thị tại điện nhà Vua. Sau này kỳ thi đó gọi là thi Đình(lấy Tiến Sĩ).

Nhà Trần: năm 1246 định lệ 7 năm mở 1 khoa nhưng không thi hành đúng lệ. Khoa năm Nhâm Thìn(1232) và khoa Kỷ Hợi(1239) định 3 bậc Tiến Sĩ là Đệ Nhất Giáp, Đệ Nhị Giáp và Đệ Tam Giáp. Năm 1247 định Tam Khôi là: Trạng Nguyên, Bản Nhãn và Thám Hoa.

Nhà Lê: từ năm 1438 mở kỳ thi Hương ở các đạo và kỳ thi Hội ở kinh đô. Cứ 3 năm 1 lần nhưng lúc đầu không đúng lệ. Năm 1442 cho dựng bia Tiến Sĩ. Năm 1466 đời Lê Thánh Tông mới hoàn chỉnh và đúng lệ 3 năm 1 lần. Tiến Sĩ có 3 cấp: Tiến Sĩ Cập Đệ, TS Xuất  Thân và Đồng Tiến Sĩ Xuất Thân. Thi Hương vào các năm Tí, Mão, Ngọ, Dậu. Năm sau thì mở khoa thi Hội, tức vào các năm Tuất, Sửu, Thìn, Mùi.

Đời Nguyễn: mở cấp thấp hơn  Tiến Sĩ là Phó Bảng. Tức là trúng cách nhưng không phân được hạng. Thi Hương sĩ tử thi 4 bậc gọi là Tứ Trường. Đỗ Tam Trường thì gọi là Sinh Đồ(ông Đồ), đỗ Tứ Trường gọi là Hương Cống(ông Cống). Ông Cống được dự thi kỳ thi Hội để được Tiến Sĩ.(ong Nghe) Sau này cấp Sinh Đồ gọi là Tú Tài và cấp Hương Cống gọi là Cử Nhân. Thi Hương bị bãi bỏ năm 1915 ở Bắc Kỳ và năm 1918 ở Trung Kỳ. Nam Kỳ thì theo học chương trình Quốc Ngữ từ trước. Xin giới thiệu de các Tiến Sĩ Nhí hiểu chuyện thi cử ngày xưa.

Đồng Diều, 10-1-2013.

Ông ngoại Huỳnh Bá Củng.

                       

Posted in: