(竹 林 大 士 出 山 圖
Đó là tên cuộn thư họa mô tả cuộc nghênh đón của vua con Trần
Anh Tông rước vua cha phật hoàng Trần Nhân Tông xuống núi đi truyền đạo. Thư họa
là tranh có phần chữ và phần tranh.
1-Hoàng cảnh
xuất hiện bức thư họa. Năm 1922 Phổ Nghi, hoàng đế cuối cùng nhà Thanh, bí mật “tuồn” ra ngoài
hơn 1.300 bảo vật, trong đó có bức thư họa Trúc Lâm Đại Sĩ Xuất Sơn Đồ(TLĐSXSĐ).
Năm 1949, số báu vật này mới được đưa vào Bảo tàng Đông Bắc, nay là Bảo tàng
Liêu Ninh.
Năm 1998, Nguyễn Nam làm việc ở tạp chí Hán Nôm có nhờ liên lạc
với Bảo tàng Liêu Ninh xin sao chụp nhưng không được đáp ứng. Năm 2004, Bảo
tàng Liêu Ninh triển lãm và công bố các báu vật bị thất tán thời Phổ Nghi. Năm
2006, một công ty ở Bắc Kinh phối hợp với Bảo tàng Liêu Ninh dùng kỹ
thuật cao phục chế những kiệt tác mỹ thuật từng lưu giữ trong cung nhà
Thanh trong đó có bức TLĐSXSĐ. Bản phục chế cao cấp TLĐSXSĐ được công ty đấu
giá quốc tế Poly(Bảo Lợi, Bắc Kinh) đưa ra đấu giá ngày 23-4-2012. Gía khởi điểm
1.000 nhân dân tệ(khoảng 160 USD). Cuối cùng người mua không được công bố danh
tính mua với giá 1,8 triệu USD. Bức tranh được hệ thống internet lan truyền rộng
rãi từ đây.
Mô tả bức tranh. Tổng chiều dài lên đến 9.61m trong đó 3.1m
là phần lòng tranh. Chánh bản làm bằng chất liệu giấy xuyến. Bức họa có phần
tranh và phần chữ. Tác giả là Trần Giám Như viết lạc khoản(đề từ) tại thời điểm
năm 1363.
2-Phần tranh gồm có 81 nhân vật. Đoàn của vua Anh
Tông và tùy tùng chiếm 61 nhân vật . Hàng trên cùng là cảnh ngựa, kiệu, tùy
tùng của vua con. Hàng giữa là cảnh đón rước. Đoàn của vua cha có chim hạc dẫn
đầu. Một đạo sĩ Ấn Độ đi theo. Tiếp đến 4 người khiên võng cho Đại Sĩ. Hai người
cầm lọng. Theo sau có 2 đệ tử. Một cầm phất trần và một cầm gậy trúc. Một đệ tử
khác đi cùng với 3 người tháp tùng và 1 người quang gánh. Tiếp theo sau đoàn là
nhóm chở kinh gồm 1 voi trắng, một đạo
sĩ cỡi trâu đi đầu, một đệ tử cầm gậy dắt 1 tăng nhân Ấn Độ già, một tăng nhân Ấn
Độ cầm tích trượng, tăng nhân cầm bình bát và tăng nhân cầm kinh quyển. Phía bên
trái là đoàn nghênh đón của vua con: Vua đứng giữa chấp tay cung kính. Năm vị
quan tháp tùng đều đi giày. Tất cả nhân vật còn lại trong tranh đều đi chân đất.
Cuối cùng hàng bên dưới và ở phía bên trái là hình con voi trắng được họa lại 1
lần nữa.
3-Phần chữ là
thư pháp của nhiều tác giả. Nhờ phần này mà ta biết được nhiều thông tin về bức họa.
Trần Giám Như ( 陳鑑如) là tác giả đề từ cho bức họa tại
thời điểm năm 1363. Họa sĩ này tên tuổi được thấy trong các
thư tịch Đồ Hội Bảo Giám(thời Nguyên); Họa Sử Hội Yếu (thời Minh ); Ngự Định Bội
Văn Trai Thư Họa Phổ, phần họa gia thứ 9, sách đời Thanh viết: “Trần Giám Như cư Hàng Châu”nghĩa là Trần
Giám Như(TGN) sống ở Hàng Châu. Chính vì
không viết “Hàng Châu nhân”(người Hàng Châu) nên có tác giả nói không thể khẳng
định TGN là người TQ hay là không. Các thư tịch từ thời Nguyên về sau đều ghi TGN
là môn hạ của họa sư lừng danh Triệu Mạnh Phủ (1254 - 1322), từng nhiều lần vẽ
truyền thần thầy của mình. Như vậy TGN sống trong khoảng 1322- 1363. Năm 1363
là năm bức họa được đề từ. Họa năm nào thì không biết. Có tác giả đưa ra giả
thuyết sau khi Mạnh Phủ chết, TGN sang Đại Việt và vẽ bức tranh vào năm 1363? Một
số học giả hiện đại của Trung Hoa nghi ngờ TGN không phải là tác giả của bức họa.
Bài đề bạt của Dư Đỉnh đời Minh có đoạn “Nam
giao chi nhân, hội kì nhất thời chi sự, lạc vi truyền quan”(Người Nam Giao
vẽ lại sự kiện một thời, vui vẻ truyền xem). Vì thế có tác giả nói phải chăng TGN
đã chép lại một bản gốc do người Nam Giao(Hoa Hạ hay Hoa nam) vẽ hoặc giả “Người
Nam giao” mà Dư Đỉnh nói đến ở đây chính là Giám Như? Tất cả cũng đều là giả
thuyết. Về sau vào thời nhà Minh có các danh gia viết triện ngạch(viết tên
tranh bằng chữ triện) cũng như đề bạt lên bức họa(phần thư pháp của bức họa).
Dư Đỉnh làm quan trong triều nhà Minh có bài trong bức họa viết: "Nay bức họa miêu tả lúc ông từ động Vũ Lâm
xuất du. Đại sĩ ngồi trên cáng, còn các tùy tùng đều khoác áo tăng. Voi trắng
chở kinh đi ở sau cùng. Phía trước voi có người đội mũ vàng, cưỡi trâu, ấy hẳn
là đạo sĩ Lâm Thời Vũ. Cung nghênh trên đường chính là con của đại sĩ, người nối
ngôi, thay cha trị nước". Nhờ thông tin này mà ta biết bức họa mà Dư Đỉnh
đề bạt là bức họa vua Trần Anh Tông nghênh đón vua cha hạ san từ động Vũ Lâm. Báo
Tia Sáng nói địa danh này(Vũ Lâm) phù họp với Thạch Cừ Bảo Cấp Tục Biên thời
Thanh viết về thân thế sự nghiệp Trần Nhân Tông. Sách này nói vua xuất gia ở động
Vũ Lâm,
Ninh Bình. Thư tịch Phật giáo Việt Nam cũng nói Trần Nhân Tông xuất gia ở động Vũ Lâm.
Đại Việt Sử Ký Toàn Thư viết: “Năm Ất
Mùi, Hưng Long thứ 3(1295) mùa Hạ, tháng 6 Thượng Hoàng trở về kinh sư vì đã xuất
gia ở hành cung Vũ
Lâm rồi lại trở về”.
Tăng Khải cũng làm quan trong triều nhà Minh. Tăng
Khải cho biết bài tán ông viết trong bức tranh sau khi được người học Phật ở đất
Lô Giang là Trần Quang Chỉ(TQC) thỉnh mời. Điều đó chứng tỏ TQC là chủ nhân bức
thư họa.
Trần Quang Chỉ là người giữ tranh những năm đầu thế
kỉ XV. Ông đã nhờ Tăng Khải viết cho một bài. Ngoài tư liệu trên bức họa, thông
tin về TQC không tìm thấy trong các tư liệu nào khác. Các tác giả nói về mặt
thư pháp, nổi bật nhất vẫn là chữ triện của Trần Đăng và chữ khải của Trần
Quang Chỉ.
Trần Đăng (1362 -
1428), tự là Tư Hiếu,
người Trường Lạc, giữ chức Trung thư xá nhân triều Minh Vĩnh Lạc. Trần Đăng là
bậc thượng thủ viết triện thời Minh.
Nguyễn Biện (1525 - 1590): Họa sĩ, nhà sưu tập là
người Triết Giang. Nhà ông giàu có nên thu tàng nhiều tác phẩm thư pháp hội họa
của các họa gia nổi tiếng, đứng đầu vùng Giang Nam. Ông giỏi vẽ Trúc mai lan. TLĐSXSĐ
được đóng rất nhiều ấn triện của ông.
4-Sự sao chép.
Ảnh trong bức họa được
nghệ nhân thời nhà Minh sao chép khắc lên nghiêng đá và nghệ sĩ đời Thanh in
lên nghiêng gốm.
5-Một sự dè dặt.
Năm nay, năm 2012 hồi
tháng 4 rộ lên truyền thông bức thư họa Trúc Lâm Đại Sĩ Xuất Sơn Đồ(TLĐSXSĐ) rồi
tháng 9 lại rộ lên tin Viện Trần Nhân Tông ở bên Mỹ sắp trao Giải Trần Nhân
Tông lần đầu tiên lan truyền trên mạng internet. Dân cư mạng hào hứng đón xem.
Niềm vui lóe lên rồi lắng xuống bỡi sự dè chừng như kiểu con chim bị bắn sợ
cành cây cong. Người ta sợ chính trị xen
vào học thuật, nghệ thuật làm chúng mất đi tính khách quan của khoa học. Dân cư
mạng thấy thiếu vắng lễ trao giải và sự hiện diện 2 nhân vật nhận giải Trần
Nhân Tông mà ngại Viện Trần Nhân Tông có thể giống viên Khổng Tử ngày nay. Người
ta chưa tiếp cận được chánh bản thư họa TLĐSXSĐ nên họ mừng dè dặt, họ sợ có sự
chế biến 1 bức họa để nói đó là chân dung Trần Nhân Tông. Sự lan truyền bản phục
chế TLĐSXSĐ khách quan hay có ý định chính trị? Họ chờ xem. Chờ khảo cứu thêm.
Hai cuộc xâm lăng nhà Nguyên và nhà Minh làm tư liệu đời Trần
trở nên hiếm hoi. Người ta nức lòng muốn bức họa sẽ trở nên sự thực kẻo mừng hụt
như trường họp tượng vua Quang Trung. Họa sĩ Ý Giuseppe Castiglioone(1688-1766)
vẽ chân dung vua Càng Long hồi còn trẻ. Nhà Thanh tặng bức tranh này cho phái
đoàn nhà Tây Sơn đi sứ Thanh Triều. Người Việt mình ngỡ rằng đó là bức họa vua
QT mà Thanh triều tặng cho. VNCH lấy ảnh đó in lên tờ giấy bạc 200 đ và nói đó
là ảnh hoàng đế của ta(BBC)!
Đồng Diều,
mùa Thu 2012
Huỳnh Bá Củng.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét